Ρεκόρ συνταξιοδοτήσεων με πάνω από 210.000 αιτήσεις: Οι τέσσερις αιτίες της μαζικής εξόδου

Σε ιστορικό υψηλό αναμένεται να διαμορφωθεί και φέτος ο ρυθμός συνταξιοδότησης στην Ελλάδα, με περισσότερους από 210.000 εργαζόμενους να επιλέγουν την έξοδο προς την ασφάλεια του e-ΕΦΚΑ. Η συνεχής αυτή φυγή από τον ενεργό επαγγελματικό βίο δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο των τελευταίων μηνών, αλλά μια παγιωμένη τάση των τελευταίων ετών, η οποία επανακαθορίζει ριζικά τη φυσιογνωμία της εγχώριας αγοράς εργασίας.

Την ίδια ώρα, τα δημογραφικά στοιχεία αποτυπώνουν μια ανησυχητική ανισορροπία. Με τους αποφοίτους των λυκείων να υπολογίζονται σε λιγότερους από 70.000 ετησίως και τις γεννήσεις να κινούνται κάτω από τις 66.000, γίνεται σαφές ότι η υποχώρηση των ποσοστών ανεργίας οφείλεται κυρίως στη δημογραφική συρρίκνωση και τη γήρανση του πληθυσμού, παρά σε μια εντυπωσιακή οικονομική άνθηση. Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, η μαζική αυτή τάση δεν πυροδοτείται από τον φόβο άμεσης αύξησης των ορίων ηλικίας, καθώς η χώρα μας διαθέτει ήδη από τα αυστηρότερα πλαίσια διεθνώς με το γενικό όριο στα 67 έτη.

Τα οικονομικά αντικίνητρα παραμονής στην εργασία

Η βασική αιτία της φυγής εντοπίζεται στη στρέβλωση που προκαλείται στο ύψος των συντάξιμων αποδοχών. Η συμπίεση των μισθών και η υποχώρηση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων τα τελευταία χρόνια οδηγούν σε μείωση του μέσου όρου αποδοχών (βάση υπολογισμού από το 2002 και έπειτα). Κατά συνέπεια, παρότι ο ασφαλισμένος κερδίζει μεγαλύτερο ποσοστό αναπλήρωσης μένοντας στη δουλειά, ο συντάξιμος μισθός του μειώνεται, καθιστώντας την περαιτέρω παραμονή στην αγορά εργασίας ασύμφορη.

Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει το «φρένο» των συντελεστών μετά τη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης. Ενώ μεταξύ 35 και 40 ετών η ανταποδοτικότητα αυξάνεται κατά 2,55% ετησίως φτάνοντας στο 50,01%, μετά το 40ό έτος η ετήσια προσαύξηση κατακρημνίζεται μόλις στο 0,5%. Η έλλειψη ανταποδοτικότητας εξουδετερώνει κάθε κίνητρο για συνέχιση της εργασίας πέραν της τεσσαρακονταετίας.

Το εφάπαξ και οι «περιστρεφόμενες πόρτες» της απασχόλησης

Εξίσου ισχυρό κίνητρο για την έξοδο αποτελεί η είσπραξη του εφάπαξ βοηθήματος, είτε πρόκειται για το Ταμείο Πρόνοιας του δημόσιου τομέα είτε για την αποζημίωση απόλυσης-συνταξιοδότησης στον ιδιωτικό τομέα. Τα κεφάλαια αυτά λειτουργούν ως άμεση ρευστότητα για νοικοκυριά που πιέζονται από συσσωρευμένες υποχρεώσεις, όπως η αποπληρωμή στεγαστικών δανείων και τα έξοδα σπουδών των παιδιών.

Ωστόσο, ο καταλύτης που επιταχύνει τις εξελίξεις είναι το νέο, ευνοϊκότερο καθεστώς για τους εργαζόμενους συνταξιούχους. Η κατάργηση του πέναλτι παρακράτησης του 30% επί της σύνταξης και η αντικατάστασή του από έναν μη ανταποδοτικό πόρο 10% επί των αποδοχών για τους μισθωτούς (ή προσαύξηση 50% στις εισφορές κύριας ασφάλισης για τους ελεύθερους επαγγελματίες) δημιούργησε ένα μοντέλο «περιστρεφόμενης πόρτας». Πολλοί επιλέγουν να συνταξιοδοτηθούν, λαμβάνοντας ταυτόχρονα τη σύνταξη και το εφάπαξ, και επιστρέφουν άμεσα στην εργασία τους με ελάχιστες κρατήσεις, εξασφαλίζοντας έτσι ένα διπλό και σημαντικά υψηλότερο μηνιαίο εισόδημα.