Αυτισμός: Νέα επιστημονικά δεδομένα συνδέουν τον πλακούντα και το ανοσοποιητικό σύστημα με την εμφάνισή του

Η διερεύνηση των αιτιών που οδηγούν στην εκδήλωση των διαταραχών του αυτιστικού φάσματος αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα πεδία της σύγχρονης ιατρικής έρευνας. Παρότι η γενετική προδιάθεση θεωρείται καθοριστική, η επιστημονική κοινότητα στρέφει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της στις συνθήκες που επικρατούν κατά την ενδομήτρια ζωή. Μια νέα πρωτοποριακή μελέτη από το Εργαστήριο Κολντ Σπρινγκ Χάρμπορ των Ηνωμένων Πολιτειών αναδεικνύει έναν απρόσμενο και κρίσιμο παράγοντα: τη λειτουργία του πλακούντα και την αλληλεπίδρασή του με το ανοσοποιητικό σύστημα της μητέρας.

Ο ρόλος του πλακούντα και η πρώιμη φλεγμονή

Η ερευνητική ομάδα, υπό την καθοδήγηση του αναπληρωτή καθηγητή Λούκας Τσιντλ, εξέτασε σε πειραματικά μοντέλα ποντικιών τις συνέπειες μιας τεχνητά προκληθείσας ανοσολογικής αντίδρασης στην έγκυο μητέρα. Χρησιμοποιώντας έναν παράγοντα που μιμείται ιογενή λοίμωξη χωρίς να προκαλεί πραγματική νόσηση, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μια φλεγμονή κατά τη 12,5η ημέρα της κύησης αποδεικνύεται καθοριστική. Μέσα σε διάστημα μόλις 24 ωρών, σχεδόν το ένα τρίτο των εμβρύων εμφάνισε αναπτυξιακές διαταραχές, σύμφωνα με την ερευνήτρια Ιρένε Σάντσεθ Μάρτιν.

Το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στράφηκε στα σπογγιοτροφοβλαστικά κύτταρα του πλακούντα. Πρόκειται για εξειδικευμένα κύτταρα που ρυθμίζουν την ανοσολογική ανοχή της μητέρας απέναντι στο έμβρυο. Στα έμβρυα που επηρεάστηκαν, τα κύτταρα αυτά υπέστησαν σημαντικές αλλοιώσεις, γεγονός που υποδηλώνει ότι η μητρική φλεγμονή διέρρηξε τον προστατευτικό φραγμό, επιτρέποντας στην ανοσολογική απόκριση να επηρεάσει αρνητικά την εμβρυϊκή ανάπτυξη.

Το μυστήριο της ευαλωτότητας των αρσενικών εμβρύων

Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ευρήματα της έρευνας αφορά τη φυλετική διαφοροποίηση. Στα πειράματα, χαρακτηριστικά που συνδέονται με τον αυτισμό παρατηρήθηκαν αποκλειστικά στα αρσενικά έμβρυα, ενώ τα θηλυκά αναπτύχθηκαν απολύτως φυσιολογικά. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς καταγράφεται σε ένα πολύ πρώιμο αναπτυξιακό στάδιο, πριν ακόμα διαμορφωθούν οι ορμονικές διαφορές και η εξειδίκευση των εγκεφαλικών δομών με βάση το φύλο.

Οι επιστήμονες εξετάζουν δύο κύριες υποθέσεις για την εξήγηση του φαινομένου. Είτε τα αρσενικά έμβρυα εκκρίνουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες που πυροδοτούν εντονότερη ανοσολογική επίθεση από τον οργανισμό της μητέρας, είτε τα θηλυκά διαθέτουν έναν ενδογενή προστατευτικό μηχανισμό απέναντι στη φλεγμονή. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Τσιντλ, η κατανόηση αυτής της φυσικής ασπίδας των θηλυκών θα μπορούσε μελλοντικά να ανοίξει τον δρόμο για μεθόδους προστασίας και των αρσενικών.

Νέα κατεύθυνση πέρα από τον εγκέφαλο

Αν και τα συμπεράσματα προέρχονται από εργαστηριακά πειράματα σε ζώα και απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση για την επαλήθευσή τους στον άνθρωπο, η μελέτη μετατοπίζει το επιστημονικό παράδειγμα. Η κατανόηση του αυτισμού δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στην παρατήρηση του εγκεφάλου, αλλά επεκτείνεται στην υγεία του πλακούντα και στον λεπτό διάλογο ανάμεσα στο μητρικό ανοσοποιητικό και το αναπτυσσόμενο έμβρυο.