Στέφεν Μάου: Οι βαθιές ρωγμές στο γερμανικό μοντέλο και η διαρκής σκιά της ανισότητας

Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την ιστορική επανένωση του 1990, η Γερμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά οικονομική, κοινωνική και υπαρξιακή δοκιμασία. Ο διακεκριμένος καθηγητής Μακροκοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου, Στέφεν Μάου, σκιαγραφεί στο «Νσυν» της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» τους λόγους για τους οποίους η ισχυρότερη δύναμη της Ευρώπης κλυδωνίζεται. Με αφορμή την ελληνική έκδοση του βιβλίου του «Άνισα ενωμένοι» και τις διαλέξεις του σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ο κορυφαίος κοινωνιολόγος εξηγεί πώς η αποσύνθεση του παραδοσιακού οικονομικού μοντέλου και οι ανεπίλυτες εσωτερικές διαιρέσεις τροφοδοτούν τη σημερινή κρίση.

Το τέλος των τριών πυλώνων της γερμανικής ευημερίας

Στον πυρήνα της τρέχουσας οικονομικής δυσπραγίας βρίσκεται η αποσάθρωση του συστήματος που εγγυήθηκε επί δεκαετίες την πρωτοκαθεδρία του Βερολίνου. Όπως επισημαίνει ο Στέφεν Μάου, το γερμανικό οικονομικό μοντέλο στηριζόταν διαχρονικά σε τρεις κρίσιμες προϋποθέσεις: στην Κίνα ως τη βασική αγορά απορρόφησης των εξαγωγών, στις Ηνωμένες Πολιτείες ως τον απόλυτο εγγυητή της ασφάλειας και στη Ρωσία ως πηγή φθηνής ενέργειας.

Και οι τρεις αυτοί πυλώνες έχουν υποστεί ταυτόχρονα ισχυρούς κλυδωνισμούς. Το αποτέλεσμα είναι να τίθεται υπό αμφισβήτηση η κοινωνική σταθερότητα, η πλήρης απασχόληση και το υψηλό βιοτικό επίπεδο. Οι πολίτες έρχονται αντιμέτωποι με μια διάχυτη ανασφάλεια για τις θέσεις εργασίας τους και για το μέλλον των επόμενων γενεών, σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις απαιτούν ταχύτατη αναπροσαρμογή.

Το αόρατο τείχος: Ανατολή και Δύση 36 χρόνια μετά

Πέρα από την οικονομία, η πολιτική σταθερότητα δοκιμάζεται από τις διαχωριστικές γραμμές που εξακολουθούν να χωρίζουν την πρώην Ανατολική από τη Δυτική Γερμανία. Ο Στέφεν Μάου ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές κοινωνίες, αλλά για υπαρκτές πολιτιστικές και θεσμικές ανισομέρειες. Οι Ανατολικογερμανοί εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε θέσεις ευθύνης, ενώ υστερούν σημαντικά σε συσσώρευση πλούτου και περιουσιακών στοιχείων.

Το ζήτημα, ωστόσο, ξεπερνά τους οικονομικούς δείκτες: αγγίζει το αίσθημα της κοινωνικής αναγνώρισης και την πεποίθηση των πολιτών ότι η φωνή τους δεν εισακούγεται στις κεντρικές αποφάσεις. Αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς «πυκνώνει» πολιτικά, οδηγώντας σε εκλογικές επιλογές διαμαρτυρίας και ριζοσπαστικοποίησης.

Η κόπωση των αλλαγών και η ηθικοποίηση της πολιτικής

Στο σύγχρονο τοπίο προστίθεται αυτό που ο καθηγητής περιγράφει ως «κόπωση απέναντι στις αλλαγές». Οι ραγδαίες μεταβάσεις στην αγορά εργασίας, η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη και οι δημογραφικές πιέσεις επιβάλλουν διαρκή προσαρμογή, την ώρα που το κόστος αυτής της μετάβασης κατανέμεται άνισα.

Την ίδια στιγμή, ο δημόσιος διάλογος χαρακτηρίζεται από μια επικίνδυνη ηθική πόλωση. Ο Στέφεν Μάου προειδοποιεί πως, παρότι είναι αναγκαία η σαφής καταδίκη και ο εντοπισμός της Ακροδεξιάς, η καταχρηστική χρήση ιστορικών όρων όπως «Ναζί» κινδυνεύει να αντικαταστήσει την ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση, δυσκολεύοντας τη χάραξη ενός κοινού πλαισίου κοινωνικής συνοχής.