Η κάλπη των δύο γενεών: Το ηλικιακό χάσμα και το παράδοξο της πολιτικής κυριαρχίας της ΝΔ

Οι εκλογικές αναμετρήσεις του 2023 και οι ευρωεκλογές του 2024 επιβεβαίωσαν μια βαθιά, δομική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο ψηφίζουν οι Έλληνες πολίτες: την ανάδυση μιας «κάλπης των δύο γενεών». Ενώ η Νέα Δημοκρατία διατηρεί αδιαμφισβήτητη πολιτική κυριαρχία και σταθερό προβάδισμα στο γενικό εκλογικό σώμα, η κοινωνική της βάση εμφανίζει μια έντονη ηλικιακή ασυμμετρία. Το κυβερνών κόμμα αντλεί την ισχύ του σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα από τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, την ώρα που στις νεότερες γενιές καταγράφει αισθητά χαμηλότερα ποσοστά, δημιουργώντας ένα αξιοσημείωτο πολιτικό παράδοξο για τη διακυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Οι μεγαλύτερες ηλικίες ως σταθερό εκλογικό ανάχωμα

Στις ηλικιακές κατηγορίες άνω των 55 και ιδιαίτερα άνω των 65 ετών, η Νέα Δημοκρατία καταγράφει ποσοστά που συχνά ξεπερνούν σημαντικά τον εθνικό μέσο όρο της. Οι παράγοντες που εξηγούν αυτή τη συσπείρωση είναι πρωτίστως η αναζήτηση πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας, η σταθερή ροή των συντάξεων και η αποστροφή προς τα πειράματα και την αβεβαιότητα των χρόνων της κρίσης.

Σε μια χώρα με έντονα επιβαρυμένη δημογραφική πυραμίδα, όπου οι συνταξιούχοι και οι ψηφοφόροι μεγαλύτερης ηλικίας αποτελούν ένα διαρκώς διογκούμενο ποσοστό του ενεργού εκλογικού σώματος, αυτή η κοινωνική συμμαχία προσφέρει στο Μέγαρο Μαξίμου μια στέρεη βάση διακυβέρνησης. Η εκλογική επιρροή της παραδοσιακής ψήφου λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας απέναντι στις κατά καιρούς πολιτικές φθορές.

Η αποστασιοποίηση των νέων και ο κατακερματισμός της ψήφου

Στον αντίποδα, η εικόνα στις ηλικίες 17 έως 34 ετών είναι ριζικά διαφορετική. Οι νεότεροι ψηφοφόροι εμφανίζονται έντονα απογοητευμένοι από τις συνθήκες στην αγορά εργασίας, την ακρίβεια, το στεγαστικό πρόβλημα και το υψηλό κόστος ζωής. Στις κάλπες του 2023, αλλά κυρίως στις ευρωεκλογές του 2024, η αποχή στους νέους εκτοξεύτηκε, ενώ όσοι προσήλθαν στα εκλογικά τμήματα επέλεξαν είτε την αντισυστημική ψήφο είτε κόμματα της αντιπολίτευσης και μικρότερους σχηματισμούς δεξιά και αριστερά του πολιτικού φάσματος.

Η Νέα Δημοκρατία υπολείπεται σταθερά στις προτιμήσεις των νέων, αδυνατώντας να επικοινωνήσει πειστικά το μεταρρυθμιστικό της αφήγημα σε ένα ακροατήριο που δεν βίωσε το τραύμα του 2015 με τους ίδιους όρους και δεν ιεραρχεί ως πρώτη προτεραιότητα τη δημοσιονομική σταθερότητα, αλλά την ποιότητα ζωής και τις ίσες ευκαιρίες.

Το στρατηγικό δίλημμα για την κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα

Το χάσμα των γενεών συνιστά ένα διπλό στοίχημα. Για τη Νέα Δημοκρατία, η μονομερής εξάρτηση από τις μεγαλύτερες ηλικίες εγκυμονεί μακροπρόθεσμους κινδύνους φθοράς, καθώς καθιστά επιτακτική την ανάγκη ανανέωσης των δεσμών της με τις παραγωγικές ηλικίες. Από την άλλη πλευρά, ούτε η αντιπολίτευση έχει καταφέρει να κεφαλαιοποιήσει οργανικά αυτή τη νεανική δυσαρέσκεια, η οποία συχνά εκφράζεται μέσω της αποχής ή του αποσπασματικού κατακερματισμού.

Η γεφύρωση αυτού του χάσματος θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς άξονες της επόμενης εκλογικής μάχης. Η ικανότητα των πολιτικών δυνάμεων να προσφέρουν ρεαλιστικές απαντήσεις στη στεγαστική κρίση και τις προοπτικές απασχόλησης θα κρίνει εάν η κάλπη των νέων θα συνεχίσει να κινείται σε τροχιά αποξένωσης ή εάν θα επανακαθορίσει τους όρους της πολιτικής κυριαρχίας στη χώρα.