Παγκόσμια οικονομία: Επιστροφή στα ελλείμματα του 2021 αλλά με εξαντλημένα δημοσιονομικά περιθώρια

Σε μια επικίνδυνη τροχιά διεύρυνσης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων εισέρχονται εκ νέου οι ανεπτυγμένες οικονομίες παγκοσμίως, καταγράφοντας επίπεδα που παραπέμπουν ευθέως στην περίοδο της πανδημικής κρίσης του 2021. Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία χαρακτηρίζεται από μία θεμελιώδη και ανησυχητική διαφορά: οι κυβερνήσεις καλούνται να διαχειριστούν ισχυρούς εξωγενείς κραδασμούς με σχεδόν άδεια ταμεία και δραματικά συρρικνωμένα περιθώρια παρέμβασης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που διατυπώνει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο καθαρός δανεισμός των ανεπτυγμένων οικονομιών αναμένεται να διαμορφωθεί στο 5,2% του ΑΕΠ το 2026. Την ίδια στιγμή, σε κορυφαίες οικονομικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, τα ελλείμματα προβλέπεται να προσεγγίσουν ή ακόμη και να υπερβούν το 8% του ΑΕΠ. Παράλληλα, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος κινείται ήδη κοντά στο 94% του παγκόσμιου ΑΕΠ, με ανοδική τροχιά που απειλεί να αγγίξει το 100% πριν από το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.

Η κρίσιμη διαφορά σε σχέση με την πανδημική κρίση

Κατά τη διάρκεια των lockdowns του 2021, τα κράτη προχώρησαν σε πρωτοφανείς δημόσιες δαπάνες για να διασώσουν επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας, έχοντας όμως ως σύμμαχο τα ιστορικά χαμηλά ή μηδενικά επιτόκια, καθώς και την προοπτική μιας δυναμικής ανάκαμψης που αναμενόταν να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα. Σήμερα, το τοπίο είναι ριζικά διαφορετικό.

Το νέο ενεργειακό σοκ, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική αστάθεια και τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, εκδηλώνεται σε ένα περιβάλλον όπου οι προϋπολογισμοί επιβαρύνονται ήδη από αυξημένες αμυντικές δαπάνες, επενδυτικές απαιτήσεις για την πράσινη μετάβαση και υψηλά επιτόκια. Το κόστος εξυπηρέτησης του υφιστάμενου χρέους έχει εκτοξευθεί, δεσμεύοντας πολύτιμους πόρους από την πραγματική οικονομία.

Η εύθραυστη ισορροπία στην Ευρωζώνη

Στην Ευρωζώνη, η σύγκριση των αριθμών καταδεικνύει την πολυπλοκότητα της κατάστασης. Πριν από την ενεργειακή κρίση του 2022, το δημοσιονομικό έλλειμμα υπολογιζόταν στο 3,2% του ΑΕΠ, ενώ ενόψει των νέων αναταράξεων του 2026 διαμορφώνεται σε ανάλογο επίπεδο (3,3%). Εντούτοις, οι υποκείμενες συνθήκες έχουν επιδεινωθεί αισθητά.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το δομικό έλλειμμα παραμένει πλέον υψηλότερο, ενώ η οικονομική μεγέθυνση στερείται της ορμής που είχε προσφέρει η μεταπανδημική επανεκκίνηση. Για τον λόγο αυτό, τα νέα μέτρα στήριξης που εγκρίθηκαν πρόσφατα από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι εξαιρετικά συγκρατημένα, αντιστοιχώντας μόλις στο 0,1% του ΑΕΠ. Η περιορισμένη αυτή αντίδραση αποτυπώνει την έντονη ανησυχία των οικονομικών επιτελείων για τις αντοχές των κρατικών προϋπολογισμών.

Το κόστος δανεισμού και οι συστάσεις του ΔΝΤ

Καθώς οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, οι επενδυτές τιμολογούν αυστηρότερα το ρίσκο των κρατικών ελλειμμάτων και του επίμονου πληθωρισμού. Κάθε αύξηση στο κόστος δανεισμού στερεί περαιτέρω δημοσιονομικό χώρο για μελλοντικές κοινωνικές ή αναπτυξιακές παρεμβάσεις.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το ΔΝΤ απευθύνει αυστηρή προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις να αποφύγουν τις οριζόντιες επιδοτήσεις και τις γενικευμένες φοροελαφρύνσεις, οι οποίες κινδυνεύουν να αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα και να τροφοδοτήσουν νέα ελλείμματα. Η ενδεδειγμένη στρατηγική, σύμφωνα με τους διεθνείς αναλυτές, επιτάσσει αυστηρά στοχευμένα μέτρα προστασίας αποκλειστικά για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται καίρια, ώστε να διατηρηθεί η απαραίτητη δημοσιονομική σταθερότητα απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.