Γκίκας Χαρδούβελης: Πώς ο Μίνως Ζομπανάκης άλλαξε τους κανόνες της παγκόσμιας τραπεζικής

Την καθοριστική συμβολή του Μίνωα Ζομπανάκη στη διαμόρφωση της σύγχρονης παγκόσμιας οικονομίας ανέδειξε ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εθνικής Τράπεζας, Γκίκας Χαρδούβελης. Μιλώντας σε εκδήλωση του Φιλολογικού Συλλόγου «Χρυσόστομος» για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του πρωτοπόρου τραπεζίτη, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του ιατρού και συγγραφέα Ηλία Γαβριλάκη, ο κ. Χαρδούβελης εξήγησε με σαφήνεια πώς ο οικονομολόγος από τις Καλύβες Χανίων κατέστησε το Λονδίνο επίκεντρο της διεθνούς τραπεζικής.

Η επανάσταση των κοινοπρακτικών δανείων και ο πρόδρομος του LIBOR

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα βρισκόταν αντιμέτωπο με ένα σοβαρό αδιέξοδο. Οι εμπορικές τράπεζες δίσταζαν να χορηγήσουν μακροπρόθεσμα δάνεια πενταετούς ή επταετούς διάρκειας για έργα μεγάλης κλίμακας, καθώς η δική τους ρευστότητα βασιζόταν σε βραχυπρόθεσμες καταθέσεις λίγων μηνών. Παράλληλα, το τεράστιο ύψος των απαιτούμενων κεφαλαίων σήμαινε δυσανάλογα υψηλό πιστωτικό κίνδυνο για οποιοδήποτε μεμονωμένο ίδρυμα.

Η λύση που επινόησε ο Μίνως Ζομπανάκης υπήρξε πρωτοποριακή. Πρότεινε τη συνεργασία πολλαπλών τραπεζών μέσω κοινοπραξιών, διαχέοντας έτσι τον πιστωτικό κίνδυνο σε δεκάδες ιδρύματα. Ταυτόχρονα, εισήγαγε την έννοια του κυμαινόμενου επιτοκίου, το οποίο συνδεόταν άμεσα με το πραγματικό κόστος άντλησης κεφαλαίων των συμμετεχουσών τραπεζών. Η καινοτομία αυτή αποτέλεσε τον άμεσο πρόδρομο του LIBOR, του επιτοκίου αναφοράς που καθόρισε τις διεθνείς αγορές για δεκαετίες. Παράλληλα, ο Ζομπανάκης θέσπισε το δικαίωμα της πρόωρης αποπληρωμής χωρίς πέναλτι για τους δανειολήπτες, ανοίγοντας τον δρόμο για τη γιγάντωση της αγοράς κοινοπρακτικών δανείων σε δολάρια ΗΠΑ.

Η διορατικότητα για το χρέος και το «Σχέδιο Ζομπανάκη»

Πέρα από αρχιτέκτονας νέων χρηματοπιστωτικών εργαλείων, ο Ζομπανάκης διακρίθηκε για τη σπάνια διορατικότητά του. Ήδη από το 1976, σε μια περίοδο ευφορίας για τις αγορές, προειδοποιούσε ανοιχτά για τους κινδύνους υπερχρέωσης κρατών που αδυνατούσαν να εξυπηρετήσουν το εξωτερικό τους χρέος. Οι εκτιμήσεις του επιβεβαιώθηκαν πλήρως με το ξέσπασμα της κρίσης του Μεξικού το 1982 και την ευρύτερη κρίση χρέους στη Λατινική Αμερική.

Αντί να παραμείνει παθητικός παρατηρητής, διατύπωσε το 1983 μια ολοκληρωμένη πρόταση αναδιάρθρωσης, η οποία έμεινε γνωστή διεθνώς ως «The Zombanakis Plan» μέσα από τις σελίδες του περιοδικού The Economist. Το σχέδιο προέβλεπε έναν συντεταγμένο μηχανισμό επιμερισμού της ευθύνης και των οφελών ανάμεσα σε πιστωτές και οφειλέτες, αποτελώντας σημείο αναφοράς για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ως υπόδειγμα ιδιωτικής πρωτοβουλίας για την ελάφρυνση χρέους.

Ένας ουμανιστής εκτός κατεστημένου

Κλείνοντας την ομιλία του, ο Γκίκας Χαρδούβελης υπογράμμισε τον ουμανιστικό χαρακτήρα και τη διακριτική προσφορά του Ζομπανάκη, ο οποίος στήριξε αθόρυβα την Ελλάδα σε κρίσιμες στιγμές, ενώ παρείχε συμβουλευτική βοήθεια σε χώρες όπως η Ιαπωνία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία. «Ο Ζομπανάκης δεν ήταν άνθρωπος του κατεστημένου. Ξεκίνησε από χαμηλά και ακριβώς γι’ αυτό έβλεπε πράγματα που άλλοι δεν έβλεπαν. Ανήκει στη σπάνια κατηγορία των ανθρώπων που άλλαξαν τον τρόπο λειτουργίας του κόσμου», τόνισε ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας.