Γιώργος Χρονάς: Η άγνωστη ιστορία πίσω από τον «Κοινό βίο» του Μάνου Χατζιδάκι

Στο προσκήνιο επανέρχεται ένα από τα πιο αινιγματικά και τολμηρά κεφάλαια της ελληνικής δισκογραφίας, ο «Κοινός βίος» του Μάνου Χατζιδάκι, μέσα από τις αποκαλύψεις του ποιητή και συγγραφέα Γιώργου Χρονά. Με αφορμή μια νέα ηχογράφηση με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη που περιλαμβάνει δύο επιπλέον κομμάτια, το ιστορικό έργο που είχε κυκλοφορήσει στον σπάνιο δίσκο «2000 μ.Χ.» σε μόλις 4.000 αντίτυπα, ανακτά τη θέση που του αναλογεί στη συλλογική μνήμη.

Η θεματολογία του περιθωρίου και η άρνηση των ερμηνευτών

Ο τίτλος του κύκλου τραγουδιών ανήκει στον ίδιο τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος εμπνεύστηκε από τους ανθρώπους του περιθωρίου. Όπως εξηγεί ο Γιώργος Χρονάς, ο συνθέτης έτρεφε ιδιαίτερη αδυναμία στα παιδιά της επαρχίας που κατέφθαναν άφραγκα στην πρωτεύουσα αναζητώντας διέξοδο, κινούμενα συχνά στη λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην παρανομία και τον καθημερινό αγώνα για επιβίωση. Πρόκειται για μια κοινωνική πραγματικότητα που συγγένευε αισθητικά με τον ιταλικό νεορεαλισμό και τις εμβληματικές κινηματογραφικές εικόνες του Πιερ Πάολο Παζολίνι σε ταινίες όπως το «Ακατόνε» και το «Μάμα Ρόμα».

Το ωμό και αντισυμβατικό περιεχόμενο των στίχων, ωστόσο, στάθηκε εμπόδιο για την εποχή. Κανένας τραγουδιστής δεν δεχόταν να αναλάβει την ερμηνεία τους, παρότι ο Χατζιδάκις είχε απευθυνθεί ακόμη και σε κορυφαίες προσωπικότητες όπως ο Δημήτρης Χορν. Αυτή η συλλογική απροθυμία οδήγησε τον ίδιο τον δημιουργό να σταθεί πίσω από το μικρόφωνο, χαρίζοντας στα κομμάτια μια ιδιαίτερη, προσωπική χροιά. Σύμφωνα με τον κ. Χρονά, δεν επρόκειτο για μια τυπική πολιτική καταγγελία, αλλά για αυθεντικές ανθρώπινες ιστορίες με ρεμπέτικες ρίζες, αποτυπωμένες με έναν εντελώς ρηξικέλευθο τρόπο.

Ένα «Γουέστ Σάιντ Στόρι» στον Σταθμό Λαρίσης

Ο κύκλος τραγουδιών παρέμεινε ημιτελής, καθώς ο Μάνος Χατζιδάκις αναχώρησε για τη Νέα Υόρκη και, παρότι σχεδίαζε να τον ολοκληρώσει με την επιστροφή του, δεν το έπραξε ποτέ. Εντούτοις, ο γιος του συνθέτη εκμυστηρεύτηκε στον ποιητή πως ο πατέρας του θεωρούσε τον «Κοινό βίο» έργο ζωής. Ο ίδιος ο Χρονάς τον περιέγραφε ως ένα ελληνικό «Γουέστ Σάιντ Στόρι» με επίκεντρο τον Σταθμό Λαρίσης, το σημείο όπου κατέφευγαν τις παγωμένες νύχτες τα αδέσποτα παιδιά και έρχονταν σε σύγκρουση με τις αρχές.

Όπως εκτιμά ο συγγραφέας, ο Χατζιδάκις επεδίωκε βαθύτερα να διατηρήσει το έργο σχεδόν «παράνομο» — αυτολογοκριμένο και περιφρουρημένο όχι από κρατικούς μηχανισμούς, αλλά από την ίδια την καλλιτεχνική του στάση. Μισό αιώνα μετά, οι στίχοι του Χρονά και οι συνθέσεις του Χατζιδάκι αποδεικνύουν τη διαχρονική τους δύναμη, καταγράφοντας με σπαρακτική ακρίβεια την ανθρώπινη ερημιά και την ανάγκη για επαφή στις παρυφές της πόλης.