Μονή Δαφνίου: Ξεκινά η αποκατάσταση του σπουδαίου τοιχογραφικού διακόσμου από το Υπουργείο Πολιτισμού

Σε μια κομβική πρωτοβουλία για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού, δρομολογώντας τη συστηματική προστασία, συντήρηση και ανάδειξη του τοιχογραφικού διακόσμου του Καθολικού της Μονής Δαφνίου. Το έργο, το οποίο υλοποιείται μέσω της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού για την προστασία ενός από τα κορυφαία τοπόσημα της βυζαντινής τέχνης στην Ελλάδα.

Ένα μνημείο παγκόσμιας εμβέλειας στον κατάλογο της UNESCO

Χτισμένη στις παρυφές του όρους Αιγάλεω, κατά μήκος της αρχαίας Ιεράς Οδού, η Μονή Δαφνίου αποτελεί αριστούργημα της μεσοβυζαντινής περιόδου. Το Καθολικό της, χρονολογούμενο στον 11ο αιώνα, ακολουθεί τον περίτεχνο οκταγωνικό αρχιτεκτονικό τύπο και συνδέεται στενά με την αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης. Το μνημείο συναποτελεί σειριακή εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, από κοινού με τη Μονή Οσίου Λουκά στη Βοιωτία και τη Νέα Μονή Χίου.

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπογράμμισε τη διεθνή αξία του μνημείου επισημαίνοντας: «Η συμπερίληψή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO επιτάσσει μια σταθερή και συνεπή πολιτική προστασίας και ανάδειξής της. Το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί ένα συνεκτικό πρόγραμμα παρεμβάσεων που περιλαμβάνει έργα πυροπροστασίας, δομοστατικής αποκατάστασης από σεισμικές καταπονήσεις και υγρασία, καθώς και συντήρηση των μοναδικών έργων τέχνης του χώρου. Προτεραιότητά μας είναι οι επεμβάσεις να γίνονται με απόλυτο σεβασμό στην αυθεντικότητα, αξιοποιώντας τη σύγχρονη επιστημονική γνώση».

Η παθολογία και η σημασία των μεταβυζαντινών τοιχογραφιών

Ενώ η Μονή Δαφνίου είναι παγκοσμίως διάσημη για τα ψηφιδωτά της του 11ου αιώνα, ο σωζόμενος τοιχογραφικός διάκοσμος παρουσιάζει εξίσου τεράστιο ιστορικό ενδιαφέρον. Στο μεγαλύτερο μέρος του χρονολογείται στον 17ο αιώνα, αντικαθιστώντας παλαιότερες ορθομαρμαρώσεις στα κατώτερα τμήματα του ναού, ενώ εντοπίζονται και περιορισμένα σπαράγματα των αρχών του 20ού αιώνα. Οι τοιχογραφίες εκτείνονται στους πλευρικούς τοίχους του κυρίως ναού, στον νοτιοδυτικό πεσσό του τρούλου, στην Πρόθεση, στο Διακονικό και στα παρεκκλήσια, εκπροσωπώντας την υψηλή παράδοση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής.

Ωστόσο, η φθορά του χρόνου, η υγρασία, οι ιστορικοί σεισμοί αλλά και παλαιότερες αδόκιμες συντηρήσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές αλλοιώσεις. Η επιστημονική μελέτη κατέγραψε εκτεταμένες αποκολλήσεις ζωγραφικών και υποκείμενων στρωμάτων, ρωγμές, αποσάθρωση κονιαμάτων, καθώς και επικαθήσεις αιθάλης, αλάτων και σκόνης. Επιπλέον, στο παρελθόν είχαν χρησιμοποιηθεί δομικά ασύμβατα υλικά και εκτεταμένες επιζωγραφίσεις που αλλοίωναν την πρωτότυπη αισθητική.

Εξειδικευμένες επεμβάσεις με επιστημονική τεκμηρίωση

Το εγκεκριμένο σχέδιο δράσης προβλέπει στοχευμένες, λεπτές εργασίες αποκατάστασης. Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται η στερέωση του σαθρού υποστρώματος, η προσεκτική αφαίρεση μεταγενέστερων επιζωγραφίσεων και ασύμβατων υλικών, καθώς και ο βαθύς καθαρισμός των επιφανειών από ρύπους και λιπαρές επικαθήσεις. Παράλληλα, θα πραγματοποιηθεί διακριτική αισθητική αποκατάσταση των απωλειών, βασισμένη στις αρχές της σύγχρονης δεοντολογίας συντήρησης.

Με την ολοκλήρωση των εργασιών, ο τοιχογραφικός πλούτος του μνημείου θα ανακτήσει τη χαμένη του λάμψη, προσφέροντας στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη και αυθεντική εικόνα της πολυαιώνιας θρησκευτικής και καλλιτεχνικής διαδρομής της Μονής Δαφνίου.