«Ορφέας» στη Λυρική: Όταν η όπερα του Μοντεβέρντι μετατρέπεται σε ζωντανή ζωγραφική από τον Ουίλιαμ Κέντριτζ

Μια πρωτόγνωρη οπτικοακουστική εμπειρία προσφέρει στο αθηναϊκό κοινό η Εθνική Λυρική Σκηνή στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος», παρουσιάζοντας την όπερα «Ορφέας» του Κλαούντιο Μοντεβέρντι. Υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του διεθνούς φήμης Νοτιοαφρικανού εικαστικού Ουίλιαμ Κέντριτζ και τη μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη, το εμβληματικό μπαρόκ αριστούργημα του 1607 μεταμορφώνεται σε ένα πολυδιάστατο, κινούμενο pop-up βιβλίο. Η παράσταση, μια φιλόδοξη συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, υπερβαίνει τα κλασικά όπερατικά στεγανά και επαναπροσδιορίζει τον αρχαίο μύθο μέσα από μια συνεχή ροή εικαστικής δημιουργίας.

Η συνάντηση του μύθου με την ποίηση του Ρίλκε

Ο Ουίλιαμ Κέντριτζ επέλεξε να τοποθετήσει τον μύθο χρονικά γύρω στο 1910, λίγο πριν ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε γράψει τα «Σονέτα στον Ορφέα». Μέσα από έναν καταιγισμό σχεδίων, κολάζ, βίντεο και προβολών, ο δημιουργός ενστερνίζεται την οπτική του ποιητή για την Ευρυδίκη, η οποία στον Κάτω Κόσμο αποκόπτεται οριστικά από τα γήινα πάθη: «Οι νεκροί έχουν τις δικές τους ασχολίες». Η αγωνία της επαναφοράς βαραίνει πλέον αποκλειστικά τον Ορφέα.

Η σκηνοθετική αυτή γραμμή συνδέεται οργανικά με την παράλληλη έκθεση του καλλιτέχνη στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Εκεί, στίχοι του Ρίλκε λειτουργούν ως νοηματικές γέφυρες, συμπληρώνοντας την αφήγηση της σκηνής και προσφέροντας στον επισκέπτη και θεατή τα ερμηνευτικά κλειδιά της παράστασης.

Εικαστική πληθωρικότητα και κοινωνικός προβληματισμός

Η δυναμική του εικαστικού μέρους αποτέλεσε κεντρικό σημείο αναφοράς για τους θεατές και τους ανθρώπους των τεχνών. Όπως υπογράμμισε ο ζωγράφος Μάρκος Καμπάνης, η παραγωγή λειτούργησε σαν ένα τρισδιάστατο ζωγραφικό έργο, όπου η ελευθερία των σχεδίων συνομιλεί με πολιτικά και κοινωνικά σχόλια. Στη σκηνή του θανάτου της Ευρυδίκης, η διονυσιακή ανεμελιά παγώνει απότομα και αντικαθίσταται από σκληρές εικόνες ερειπωμένων κτιρίων, ενώ η κάθοδος στον Κάτω Κόσμο θυμίζει τις αποπνικτικές σήραγγες των ορυχείων της Νοτίου Αφρικής.

Από την πλευρά του, ο εικαστικός Νίκος Παπαδόπουλος εστίασε στη σκηνική ευρηματικότητα: παρά το γεγονός ότι η πρώιμη μουσική δομή του 17ου αιώνα διατηρεί μια συγκρατημένη ροή χωρίς ακραίες εξάρσεις, τα εντυπωσιακά animation και οι διαρκείς μεταμορφώσεις του χώρου διατήρησαν την ένταση αμείωτη, ενσωματώνοντας ακόμη και τα κοστούμια σε ένα ενιαίο εικαστικό σύμπαν.

Η γεφύρωση του υλικού με το άυλο

Την ουσιαστική σύνδεση του έργου με την αρχαιολογία και τη φιλοσοφία ανέδειξε ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης, καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης. Με αφορμή το κεντρικό διόραμα της έκθεσης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο –όπου ένα δέντρο αντιστρέφεται και τα κλαδιά του μετατρέπονται σε ανθρώπινους πνεύμονες– ανακάλεσε στίχους του Γιώργου Σεφέρη και ανασκαφικά ευρήματα από την αρχαία Ελεύθερνα, όπου οι νεκροί μοιάζουν να «αναπνέουν» μέσα από τη φύση.

Αυτή ακριβώς η ώσμωση του υλικού με το άυλο, του αρχαίου μύθου με τη σύγχρονη εικαστική ματιά, καθιστά τον «Ορφέα» του Κέντριτζ μια καθολική καλλιτεχνική εμπειρία. Οι παραστάσεις στην Εθνική Λυρική Σκηνή συνεχίζονται έως τις 14 Νοεμβρίου.