Γαλλία: Πού χάνονται τα κονδύλια για τα σχολεία – Η «μαύρη τρύπα» των συντάξεων που στραγγίζει την Παιδεία

Μπροστά σε ένα πρωτοφανές δημοσιονομικό παράδοξο βρίσκεται η Γαλλία, καθώς τα κρατικά κονδύλια για τη δημόσια εκπαίδευση φαίνονται αυξημένα στα χαρτιά, την ώρα που οι σχολικές αίθουσες ασφυκτιούν από ελλείψεις. Μια αποκαλυπτική επίσημη έκθεση 250 σελίδων, η οποία συνοδεύει το νέο σχέδιο προϋπολογισμού και παρουσιάστηκε από το πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερς, φέρνει στο φως τη βασική αιτία του προβλήματος: ένα τεράστιο μέρος των χρημάτων δεν φτάνει ποτέ στα σχολεία, αλλά διοχετεύεται στην κάλυψη του συνταξιοδοτικού ελλείμματος.

Η «αιμορραγία» των 28,5 δισεκατομμυρίων ευρώ

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το 32% του συνολικού προϋπολογισμού του υπουργείου Παιδείας κατευθύνεται απευθείας στον ειδικό λογαριασμό συντάξεων των δημοσίων υπαλλήλων. Πρόκειται για το αστρονομικό ποσό των 28,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο δεσμεύεται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων του παρελθόντος και δεν είναι διαθέσιμο για τις τρέχουσες λειτουργικές ανάγκες των σχολείων, τις προσλήψεις ή τις υποδομές.

Η κατάσταση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην εκπαίδευση, αλλά αποτυπώνεται έντονα σε όλους τους τομείς με πολυάριθμο προσωπικό. Για παράδειγμα, στο υπουργείο Εσωτερικών –στο οποίο υπάγεται η γαλλική αστυνομία– το ποσοστό των δαπανών που αφορά συντάξεις αγγίζει το 30%. Συγκριτικά, ο μέσος όρος για το σύνολο των γαλλικών υπουργείων κινείται περίπου στο 13%, γεγονός που αναδεικνύει το ασύμμετρο βάρος που επωμίζονται οι κλάδοι έντασης εργασίας.

Δημογραφική ανισορροπία και ο μηχανισμός «εκτόπισης»

Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκεται μια βαθιά δημογραφική ανισορροπία. Στο συνταξιοδοτικό σύστημα των κρατικών υπαλλήλων αντιστοιχούν μόλις 0,94 ενεργοί ασφαλισμένοι για κάθε συνταξιούχο, την ίδια στιγμή που στον ιδιωτικό τομέα η αναλογία διαμορφώνεται στο 1,5. Προκειμένου να διατηρηθεί η βιωσιμότητα του συστήματος, τα υπουργεία αναγκάζονται να καταβάλλουν υπέρογκες εργοδοτικές εισφορές, δημιουργώντας έναν μηχανισμό «εκτόπισης» άλλων παραγωγικών δαπανών.

Τα μακροοικονομικά δεδομένα της τελευταίας εικοσαετίας είναι ενδεικτικά της τάσης. Μεταξύ 2000 και 2023, η συνολική συνταξιοδοτική δαπάνη στη Γαλλία αυξήθηκε κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Αντίθετα, στο ίδιο χρονικό διάστημα, οι συνολικές δαπάνες για την εκπαίδευση υποχώρησαν κατά 0,5 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ.

Ένα καμπανάκι για τις δημόσιες υπηρεσίες

Ο οικονομολόγος Μαξίμ Σμπαϊί, από τη δεξαμενή σκέψης Ινστιτούτο Μονταίν, χαρακτήρισε τα ευρήματα της έκθεσης «βόμβα», υπογραμμίζοντας ότι είναι αδιανόητο περίπου το ένα τρίτο των πόρων της εθνικής εκπαίδευσης να μην έχει καμία σχέση με την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία.

Το γαλλικό παράδειγμα αποδεικνύει ότι η ονομαστική αύξηση ενός κρατικού προϋπολογισμού αποτελεί συχνά πλασματική εικόνα. Όταν το συνταξιοδοτικό σύστημα πιέζεται από τη γήρανση του πληθυσμού, οι πόροι που προορίζονται για τη νέα γενιά και τις κρίσιμες κοινωνικές υποδομές αναλώνονται αναπόφευκτα στη χρηματοδότηση του παρελθόντος.