Αλλεπάλληλες ρυθμίσεις, επίμονα χρέη: Γιατί σχεδόν το 90% των οφειλών μένει εκτός διακανονισμού

Κάθε φορά που το οικονομικό επιτελείο ανακοινώνει ένα νέο σχήμα διευκόλυνσης οφειλών, η συζήτηση μοιραία επικεντρώνεται στον αριθμό των δόσεων και στο μέγεθος της περιμέτρου των δυνητικών δικαιούχων. Ωστόσο, πίσω από τους τίτλους για 72 ή 120 δόσεις, τα σκληρά στοιχεία της φορολογικής διοίκησης αποκαλύπτουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: μόλις το 6,70% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου χρέους προς το Δημόσιο –δηλαδή περίπου 5,31 δισεκατομμύρια ευρώ– βρίσκεται σήμερα ενταγμένο σε ενεργή ρύθμιση.

Με άλλα λόγια, παρά τα διαδοχικά προγράμματα, τις επανεντάξεις και τις συνεχείς «δεύτερες ευκαιρίες», σχεδόν εννέα στα δέκα ευρώ ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων παραμένουν εντελώς εκτός διακανονισμού. Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει μια βαθιά δομική αναντιστοιχία ανάμεσα στα κυβερνητικά εργαλεία και την πραγματική ικανότητα αποπληρωμής νοικοκυριών και επαγγελματιών.

Το παράδοξο των μικροοφειλετών και το φαινόμενο της «ανακύκλωσης»

Η πλειονότητα των φυσικών προσώπων που επιχειρούν να διακανονίσουν τις υποχρεώσεις τους συγκεντρώνεται στις κατηγορίες χαμηλού και μεσαίου ύψους χρέους. Τα υψηλότερα ποσοστά συμμόρφωσης συναντώνται στις οφειλές από 500 έως 10.000 ευρώ, ενώ για ποσά μεταξύ 2.000 και 3.000 ευρώ το ποσοστό των ρυθμισμένων χρεών φτάνει στο 19,48%. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι για τα συγκεκριμένα νοικοκυριά, το κύριο εμπόδιο δεν είναι τόσο το συνολικό κεφάλαιο όσο το ύψος της μηνιαίας δόσης, όπου ακόμη και μια διαφορά 30 ή 50 ευρώ καθορίζει εάν ένας διακανονισμός θα παραμείνει ενεργός ή θα καταρρεύσει.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο προωθήθηκε η διεύρυνση από τις 72 στις 120 δόσεις. Εντούτοις, η εμπειρία του παρελθόντος δεν εμπνέει αισιοδοξία. Στην προηγούμενη ρύθμιση των 72 δόσεων, από τους 1,3 εκατομμύρια πολίτες και τις 250.000 επιχειρήσεις που είχαν δικαίωμα υπαγωγής, αίτηση υπέβαλαν μόλις 23.000 στην εφορία και 13.000 στο ΚΕΑΟ. Αντίστοιχα, στο ιστορικό πρόγραμμα των 120 δόσεων του 2019, περισσότερες από 315.000 ρυθμίσεις χάθηκαν στην πορεία, αφήνοντας πίσω τους απλήρωτο υπόλοιπο 3,5 δισ. ευρώ. Στην ουσία, παρατηρείται μια διαρκής μετακίνηση των ίδιων οφειλετών από το ένα πλαίσιο στο άλλο, χωρίς οριστική εξυγίανση.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ως καταφύγιο των μεγάλων οφειλών

Στον αντίποδα, η διαχείριση των μεγάλων χρεών ακολουθεί διαφορετική δυναμική, με τον εξωδικαστικό μηχανισμό να εξελίσσεται στο βασικό εργαλείο διευθέτησης για επιχειρήσεις με σύνθετες υποχρεώσεις. Μέσω της δυνατότητας αποπληρωμής σε έως και 240 δόσεις και συνδυαστικών διαγραφών, η πλατφόρμα διαχειρίζεται σήμερα οφειλές συνολικού ύψους 57,58 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 31,86 δισ. ευρώ αφορούν το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τα χρέη άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 50% του συνολικού χαρτοφυλακίου της πλατφόρμας (περίπου 33,74 δισ. ευρώ). Μέχρι τα τέλη του καλοκαιριού είχαν ολοκληρωθεί σχεδόν 70.000 ρυθμίσεις για αρχικά χρέη 20,56 δισ. ευρώ, με τις διαγραφές να αγγίζουν τα 6,66 δισ. ευρώ. Ενώ όμως οι στρατηγικοί οφειλέτες βρίσκουν λύσεις μακράς πνοής, το συνολικό ληξιπρόθεσμο απόθεμα της χώρας παραμένει καθηλωμένο, αποδεικνύοντας ότι οι διαδοχικές ρυθμίσεις προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν επαρκούν για να ανακόψουν τη διαρκή διόγκωση του ιδιωτικού χρέους.