Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Το παρασκήνιο της έγκρισης από την Ανατολική Λιβύη και οι κινήσεις της οικογένειας Χαφτάρ

Σε μια στρατηγική στροφή μείζονος σημασίας για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης προχώρησε στην ομόφωνη έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί την πλήρη ανατροπή της στάσης ενός κοινοβουλευτικού σώματος που μέχρι πρότινος απέρριπτε κατηγορηματικά οποιαδήποτε συμφωνία με την Άγκυρα, αποκαλύπτοντας παράλληλα έναν έντονο παρασκηνιακό συμβιβασμό ανάμεσα στην τουρκική ηγεσία και το περιβάλλον του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.

Η κοινοβουλευτική ανατροπή και ο ρόλος του Σαντάμ Χαφτάρ

Το καθοριστικότερο βήμα για τη θεαματική αυτή μεταστροφή σημειώθηκε στις αρχές Οκτωβρίου, με την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία του κοινοβουλίου, ενός αξιωματούχου που παρέμενε στον θώκο για σχεδόν δώδεκα χρόνια και προέβαλλε σθεναρή αντίσταση στην επικύρωση του μνημονίου. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο Σάλεχ δεχόταν ασφυκτικές πιέσεις το τελευταίο διάστημα, με τον γιο του στρατάρχη, Σαντάμ Χαφτάρ, να διαδραματίζει κομβικό ρόλο στην αντικατάστασή του.

Νέος πρόεδρος της Βουλής ανέλαβε ο Αλ Σαλεχίν Αμπντούλ Ναμπί, πρώην επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας Λιβύης-Τουρκίας. Η αλλαγή φρουράς στην ηγεσία του κοινοβουλίου προετοίμασε ουσιαστικά το έδαφος, ώστε μέσα σε διάστημα μόλις δύο εβδομάδων να αρθούν οι προηγούμενες απορριπτικές αποφάσεις του 2020 και να εγκριθεί η συμφωνία, υπό το πρόσχημα της αποκόμισης οικονομικών, στρατηγικών και πολιτικών ωφελειών για την περιοχή.

Η τουρκική διείσδυση και η παρέμβαση των μυστικών υπηρεσιών

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την επιτυχία της Άγκυρας να γεφυρώσει το χάσμα με τη Βεγγάζη. Παρότι κατά την περίοδο 2019-2020 η Τουρκία είχε στηρίξει στρατιωτικά την κυβέρνηση της Τρίπολης εναντίον των δυνάμεων του Χαφτάρ, τα τελευταία χρόνια επέλεξε μια πολιτική σταδιακής επαναπροσέγγισης με την ανατολική πλευρά της χώρας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα στο παρασκήνιο είχε ο ρόλος της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών (MİT) και του επικεφαλής της, Ιμπραήμ Καλίν. Ο Καλίν διατηρούσε τακτικές επαφές με την πλευρά Χαφτάρ, ενώ πραγματοποίησε στοχευμένη επίσκεψη στη Λιβύη την ίδια ημέρα της ψηφοφορίας. Οι πιέσεις και οι διαβεβαιώσεις της Άγκυρας φαίνεται πως έπεισαν το στρατόπεδο της Βεγγάζης να αναθεωρήσει πλήρως τη γεωπολιτική του στρατηγική.

Η απάντηση της Αθήνας και το διεθνές δίκαιο

Η αντίδραση της ελληνικής διπλωματίας υπήρξε άμεση και αποφασιστική. Το υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε με σαφήνεια ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει παράνομο, ανυπόστατο και στερείται νομικής ισχύος, τονίζοντας ότι η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μεταβάλλονται μέσω μονομερών και νομικά αβάσιμων ενεργειών.

Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, προχώρησε σε συντονισμένες επαφές με τους ομολόγους του της Κύπρου και της Αιγύπτου, διαμορφώνοντας κοινό μέτωπο απέναντι στις αναθεωρητικές επιδιώξεις. Παρά το γεγονός ότι η κοινοβουλευτική έγκριση προσφέρει στην Τουρκία ένα εσωτερικό πολιτικό πάτημα στη Λιβύη, η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει τη συμφωνία, καθώς παραβιάζει θεμελιώδη κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.