Πλημμύρες στην Ευρώπη: Πώς η δόμηση σε ζώνες κινδύνου διογκώνει τις καταστροφές

Το μέγεθος μιας καταστροφής από έντονες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη σφοδρότητα της κακοκαιρίας, αλλά συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη παρέμβαση, τη δόμηση σε εκτεθειμένες περιοχές και την ευαλωτότητα των υποδομών. Σε αυτό το καίριο συμπέρασμα καταλήγει νέα πανευρωπαϊκή επιστημονική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ο Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Αναστάσιος Στάμου, και ο Επίκουρος Καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μιχάλης Διακάκης.

Χωροταξία χωρίς πρόνοια: Η δόμηση ως πολλαπλασιαστής κινδύνου

Η έρευνα έθεσε στο μικροσκόπιο πλημμυρικά γεγονότα που εκδηλώθηκαν από το 2007 έως το 2025 σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα (με επίκεντρο την κακοκαιρία «Ντάνιελ»), η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το κεντρικό πόρισμα καταδεικνύει ότι οι πόλεις σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο αναπτύχθηκαν διαχρονικά αγνοώντας σε μεγάλο βαθμό τις φυσικές ζώνες πλημμυρικού κινδύνου.

Όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής Μιχάλης Διακάκης, η καταστροφή δεν είναι μόνο απόρροια του ακραίου καιρικού φαινομένου αλλά και της έλλειψης ολοκληρωμένης χωροταξικής πολιτικής. Οι κοινωνίες που επικαιροποιούν το νομοθετικό τους πλαίσιο, τους κανονισμούς δόμησης και τα σχέδια ετοιμότητας μετά από μια καταστροφή καταγράφουν σαφώς καλύτερα αποτελέσματα ανάκαμψης. Αντίθετα, η συνέχιση της οικοδομικής δραστηριότητας εντός ή πλησίον επισφαλών ζωνών παγιώνει και διογκώνει το πρόβλημα, ιδίως στα πυκνοδομημένα αστικά κέντρα όπου οι παρεμβάσεις εκ των υστέρων είναι εξαιρετικά δύσκολες.

Έγκαιρη προειδοποίηση και ανάγκη εκπαίδευσης των πολιτών

Η μελέτη αποτυπώνει πέντε κρίσιμους παράγοντες: την αυξανόμενη συχνότητα των αιφνίδιων πλημμυρών, τις συνέπειες της ταχείας αστικοποίησης στην ανεπαρκή απορροή των υδάτων, τα ακραία κλιματικά φαινόμενα, τα κενά στις έγκαιρες ειδοποιήσεις και τις διαφοροποιήσεις στην ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αποτελεσματικότητα των μηχανισμών πολιτικής προστασίας. Παρότι υπάρχουν προηγμένα τεχνολογικά συστήματα προειδοποίησης, συχνά τα μηνύματα είτε δεν φτάνουν έγκαιρα είτε δεν γίνονται πλήρως κατανοητά από τους πολίτες, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης της εκπαίδευσης του κοινού απέναντι στον πλημμυρικό κίνδυνο. Επιπλέον, τα δεδομένα δείχνουν ότι πολλά πρόσφατα φαινόμενα επεκτάθηκαν πέρα από τα ιστορικά χαρτογραφημένα όρια επικινδυνότητας, καθιστώντας επιτακτική την αναθεώρηση των στρατηγικών διαχείρισης κινδύνου σε ολόκληρη την Ευρώπη.