Οικονομία σε γήρανση: Πώς οι συντάξεις εξελίσσονται στον κύριο «αιμοδότη» της ελληνικής περιφέρειας

Ένα ανησυχητικό και βαθιά δομικό φαινόμενο αποτυπώνουν τα επίσημα δεδομένα για την πορεία της ελληνικής οικονομίας: η περιφέρεια εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τα εισοδήματα των συνταξιούχων για να διατηρήσει την οικονομική και κοινωνική της συνοχή. Παρά το γεγονός ότι οι πραγματικές αποδοχές που καταβάλλει ο ΕΦΚΑ υφίστανται σταθερή διάβρωση —καθώς οι ετήσιες αναπροσαρμογές καλύπτουν συνήθως μόλις το ήμισυ του πληθωρισμού—, οι συντάξεις αποτελούν πλέον το βασικότερο οικονομικό «δίχτυ ασφαλείας» για χιλιάδες νοικοκυριά στην ελληνική επαρχία.

Τα αποκαλυπτικά στοιχεία του συστήματος «Ήλιος»

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος «Ήλιος», το αποτύπωμα των συνταξιούχων στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) των περιφερειών διευρύνεται με σταθερό ρυθμό. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ηπείρου, μίας από τις φτωχότερες περιφέρειες όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου περισσότερο από 1 στα 4 ευρώ του τοπικού εισοδήματος προέρχεται απευθείας από τις συντάξεις. Μέσα σε διάστημα μόλις ενός έτους, η σχετική εξάρτηση ενισχύθηκε από το 26% στο 26,9%, καταγράφοντας άνοδο σχεδόν μίας ποσοστιαίας μονάδας.

Παρόμοια είναι η εικόνα και σε άλλες γεωγραφικές ζώνες της χώρας. Στη Θεσσαλία, η συνεισφορά των συνταξιούχων στο τοπικό ΑΕΠ αυξήθηκε από 23,5% σε 24,5%, ενώ στη Δυτική Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 23,9% έναντι 22,9% έναν χρόνο νωρίτερα. Ακόμη και στην Αττική, τον κατεξοχήν πυρήνα της επιχειρηματικής και εμπορικής δραστηριότητας, οι συντάξεις αντιπροσωπεύουν πλέον το 16,3% του τοπικού ΑΕΠ (περίπου 1 στα 6 ευρώ), από 15,6% την προηγούμενη περίοδο.

Το παράδοξο της κατανομής και ο παραγωγικός μαρασμός

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της εξίσωσης είναι ότι το υψηλό ποσοστό εξάρτησης της επαρχίας δεν οφείλεται σε μαζική συγκέντρωση ηλικιωμένων στις περιφέρειες. Αντιθέτως, η συντριπτική πλειονότητα των συνταξιούχων παραμένει στα αστικά κέντρα, με την Αττική να φιλοξενεί το 37% του συνόλου τους, εξαιτίας της ιστορικής συγκέντρωσης θέσεων εργασίας και των επαρκέστερων υποδομών υγείας.

Συνεπώς, η κυριαρχία των συντάξεων στο περιφερειακό ΑΕΠ δεν αποδίδεται στον πληθυσμό των συνταξιούχων, αλλά στην ένδεια της τοπικής παραγωγικής βάσης. Η υποτονική οικονομική δραστηριότητα, η συρρίκνωση των παραδοσιακών τομέων απασχόλησης και η κυριαρχία χαμηλών ή εποχικών αμοιβών για τους νέους καθιστούν τη σύνταξη τη μόνη σταθερή πηγή ρευστότητας. Με αυτόν τον τρόπο, η λαϊκή ρήση «κρατάω τη σύνταξη για τα παιδιά και τα εγγόνια» επιβεβαιώνεται πλήρως από τους αριθμούς.

Η ανάγκη για άμεση αλλαγή παραγωγικού μοντέλου

Το δημογραφικό ζήτημα, σε συνδυασμό με τη γήρανση του ενεργού πληθυσμού και τη διαρροή νέων καταρτισμένων εργαζομένων προς τα αστικά κέντρα και το εξωτερικό, διαμορφώνει ένα εύθραυστο μέλλον. Όσο η πραγματική περιφερειακή οικονομία δεν παράγει νέο πλούτο μέσω επενδύσεων, καινοτομίας και ποιοτικών θέσεων εργασίας, η επιβίωση των τοπικών κοινωνιών θα συνεχίσει να συνδέεται άρρηκτα με τις αντοχές του ασφαλιστικού συστήματος. Η αναστροφή αυτής της τάσης απαιτεί στοχευμένα φορολογικά και επενδυτικά κίνητρα για την περιφέρεια, προτού το παραγωγικό κενό καταστεί μη αναστρέψιμο.