Sell-off στα κρατικά ομόλογα: Γιατί αναζωπυρώνονται οι φόβοι του «φαύλου κύκλου» στις ευρωπαϊκές τράπεζες

Η ραγδαία άνοδος του κόστους δανεισμού των κρατών της Ευρωζώνης επαναφέρει στο προσκήνιο μνήμες από την κρίση χρέους που συγκλόνισε την Ευρώπη πριν από δεκαπέντε χρόνια. Στις αγορές διατυπώνονται εκ νέου ανησυχίες για την πιθανότητα ενεργοποίησης του περιβόητου «φαύλου κύκλου» (doom loop), του μηχανισμού κατά τον οποίο η δημοσιονομική αστάθεια απομειώνει τα χαρτοφυλάκια ομολόγων των τραπεζών, απειλώντας τη φερεγγυότητά τους και επιβαρύνοντας, τελικά, περαιτέρω τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Παρά τη νευρικότητα, αναλυτές και επενδυτές επισημαίνουν ότι το τραπεζικό σύστημα διαθέτει σήμερα σαφώς ισχυρότερες γραμμές άμυνας.

Η πίεση στις τραπεζικές μετοχές και το «γαλλικό ρίσκο»

Οι πρόσφατοι τριγμοί στις αγορές κρατικού χρέους αποτυπώθηκαν άμεσα στα χρηματιστηριακά ταμπλό. Ο δείκτης των ευρωπαϊκών τραπεζικών μετοχών κατέγραψε πτώση 10% μέσα σε διάστημα έξι εβδομάδων – υποαπόδοση πενταπλάσια σε σύγκριση με τον γενικότερο δείκτη STOXX 600. Στο επίκεντρο των πιέσεων βρέθηκε η Γαλλία, η δεύτερη ισχυρότερη οικονομία του μπλοκ, όπου οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες είδαν τις αποτιμήσεις τους να υποχωρούν κατά 17%.

Το γαλλικό κόστος δανεισμού έχει αναρριχηθεί σε υψηλά 25ετίας, υπό το βάρος των διογκωμένων ελλειμμάτων, των κοινωνικών εντάσεων και του αβέβαιου πολιτικού σκηνικού. Όπως προειδοποιεί ο Σάιμον Έινσγουορθ, ανώτερος αναλυτής τραπεζικών θεμάτων στη Moody’s Ratings, αν και τα πιστωτικά ιδρύματα εκκινούν από καλύτερη αφετηρία, δεν είναι πλήρως απρόσβλητα από τις αναταράξεις στις εγχώριες αγορές χρέους.

Ισχυρότερα κεφάλαια και αποστάσεις από το εγχώριο χρέος

Παρά τη διόγκωση των καθαρών τοποθετήσεων των ευρωπαϊκών τραπεζών σε κρατικά ομόλογα –τα οποία έφτασαν τα 4,3 τρισεκατομμύρια ευρώ τον Ιούνιο–, τα διαθέσιμα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας έχουν αυξηθεί με ταχύτερο ρυθμό. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ), ο δείκτης των κρατικών τίτλων προς τα ίδια κεφάλαια έχει υποχωρήσει κάτω από το 2,5, έναντι 2,7 το 2013, ενισχύοντας την ικανότητα απορρόφησης κραδασμών από πτώσεις τιμών.

Επιπλέον, η διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων είναι αισθητά μεγαλύτερη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Νταβίντ Μπεναμού (Axiom Alternative Investments) και Ανίκα Γκούπτα (WisdomTree), η έκθεση των κορυφαίων γαλλικών τραπεζών στο εγχώριο χρέος αντιστοιχεί μόλις στο 15% με 30% των κεφαλαίων υψηλής ποιότητας (Tier 1). Πρόκειται για μέγεθος σαφώς πιο διαχειρίσιμο σε σχέση με το σχεδόν 100% που κατέγραφαν οι ιταλικές τράπεζες στην κορύφωση της κρίσης του 2011-2012.

Λογιστικές δικλίδες και ρυθμιστικές πρωτοβουλίες

Καθοριστικό ρόλο στην προστασία των ισολογισμών διαδραματίζει και η λογιστική διαχείριση: οι τράπεζες έχουν τριπλασιάσει στο 60% το μερίδιο των ομολόγων που αποτιμώνται στο κόστος κτήσης, αποτρέποντας την αυτόματη εγγραφή λογιστικών ζημιών λόγω της ημερήσιας διακύμανσης των τιμών. Παράλληλα, το ποσοστό των εγχώριων τίτλων στα συνολικά χαρτοφυλάκια κρατικού χρέους έχει περιοριστεί στο 41%, από άνω του 50% πριν από μία δεκαετία.

Τόσο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζουν να πιέζουν για περαιτέρω διασπορά κινδύνου, με σχετικές νομοθετικές προτάσεις να αναμένονται εντός των επόμενων ετών. Αν και η σύνδεση κρατών και τραπεζών δεν έχει εξαλειφθεί, τα ενισχυμένα αποθέματα ρευστότητας, η αυστηρότερη εποπτεία και η πολυετής κερδοφορία καθιστούν το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα πολύ πιο ανθεκτικό σε σύγκριση με το παρελθόν.