OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Η Ελλάδα μπαίνει στη σκληρή διαπραγμάτευση της νέας ΚΑΠ 2028-2034, διεκδικώντας περισσότερους πόρους για τον πρωτογενή τομέα.
Η διαπραγμάτευση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028-2034 εξελίσσεται ήδη σε μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές μάχες των επόμενων ετών, με άμεσο αντίκτυπο στο εισόδημα χιλιάδων Ελλήνων παραγωγών και στη συνολική ανθεκτικότητα της ελληνικής υπαίθρου. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων δημοσιονομικών πιέσεων, νέων γεωπολιτικών προκλήσεων, κλιματικών κινδύνων και έντονου ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών-μελών για την κατανομή των ευρωπαϊκών πόρων, η Αθήνα προσέρχεται στις διαπραγματεύσεις με ξεκάθαρο στόχο: όχι μόνο να διατηρήσει τα σημερινά επίπεδα χρηματοδότησης, αλλά να διεκδικήσει ακόμη μεγαλύτερο μερίδιο για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα.
Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο τις άμεσες ενισχύσεις προς τους αγρότες. Η νέα ΚΑΠ συνδέεται με το συνολικό αναπτυξιακό μοντέλο της ελληνικής περιφέρειας, τη στήριξη της παραγωγής, τις επενδύσεις σε υποδομές, την ανανέωση των γενεών στον αγροτικό χώρο και την ικανότητα της χώρας να ανταποκριθεί στις μεγάλες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Η νέα ευρωπαϊκή εξίσωση και οι ελληνικές διεκδικήσεις
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ, την οποία παρουσίασε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, στο Υπουργικό Συμβούλιο υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Σύμφωνα με την κυβερνητική προσέγγιση, το νέο χρηματοδοτικό μοντέλο δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων, επιτρέποντας στην Ελλάδα να διεκδικήσει ακόμη μεγαλύτερη χρηματοδοτική στήριξη για τον πρωτογενή τομέα.
Ωστόσο, η διαπραγμάτευση κάθε άλλο παρά εύκολη θεωρείται. Χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, πιέζουν για ισχυρότερη «εξωτερική σύγκλιση» των ενισχύσεων, ζητώντας ανακατανομή πόρων υπέρ των δικών τους αγροτικών οικονομιών. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για χώρες όπως η Ελλάδα, οι οποίες σήμερα συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών με τις υψηλότερες άμεσες ενισχύσεις ανά εκτάριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για τον λόγο αυτό, η ελληνική πλευρά επιχειρεί να διασφαλίσει όχι μόνο τη διατήρηση των υφιστάμενων πόρων, αλλά και την αναθεώρηση προς τα πάνω του προτεινόμενου ανώτατου ορίου ενίσχυσης των 240 ευρώ ανά εκτάριο που περιλαμβάνεται στις προτάσεις της Κομισιόν.
Ο παράγοντας Ουκρανία αλλάζει τα δεδομένα
Σημαντικός παράγοντας αβεβαιότητας για το μέλλον της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής αποτελεί και η προοπτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την ένταξη της Ουκρανίας. Στις Βρυξέλλες θεωρείται πλέον κοινός τόπος ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μεταβάλει ριζικά τους σημερινούς συσχετισμούς.
Η Ουκρανία διαθέτει αγροτικές εκτάσεις που αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των παραγωγικών εδαφών της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που αναμένεται να ασκήσει τεράστιες πιέσεις στον τρόπο κατανομής των κοινοτικών πόρων. Για πολλές χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετη ανάγκη για έγκαιρη και αποτελεσματική διαπραγματευτική προετοιμασία.
Νέα εργαλεία, περισσότερα κονδύλια και ισχυρότερο δίχτυ ασφαλείας
Η νέα ΚΑΠ προβλέπει σημαντικές αλλαγές στη δομή χρηματοδότησης. Η παραδοσιακή λογική των δύο πυλώνων μετασχηματίζεται σε ένα πιο ευέλικτο σύστημα, το οποίο συνδυάζει οριοθετημένους και μη οριοθετημένους πόρους.
Στους βασικούς πυλώνες παραμένουν οι άμεσες ενισχύσεις, οι επενδύσεις, οι γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις και η στήριξη των νέων αγροτών, ενώ παράλληλα δημιουργείται ένα νέο ενισχυμένο ευρωπαϊκό αποθεματικό διαχείρισης κρίσεων. Το λεγόμενο «Ενιαίο Δίκτυ Ασφαλείας» φιλοδοξεί να προσφέρει ταχύτερες και αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, φυσικές καταστροφές, ζωονόσους και διαταραχές των αγορών.
Την ίδια στιγμή, πέρα από τα περίπου 300 δισεκατομμύρια ευρώ που δεσμεύονται για τη νέα ΚΑΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δημιουργούνται πρόσθετες χρηματοδοτικές δεξαμενές μέσω του μηχανισμού rural targeting, του εργαλείου Catalyst Europe ύψους 150 δισ. ευρώ, αλλά και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που θα χρηματοδοτεί δράσεις σχετικές με τη γεωργία, τη βιοοικονομία και τη βιοτεχνολογία.
Το ελληνικό σχέδιο για την ύπαιθρο της επόμενης δεκαετίας
Στο επίκεντρο της ελληνικής στρατηγικής βρίσκεται η στήριξη των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων, των ορεινών και νησιωτικών περιοχών, καθώς και η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος στον πρωτογενή τομέα.
Η ανανέωση των γενεών αποτελεί βασική προτεραιότητα, με τη νέα ΚΑΠ να προβλέπει ολοκληρωμένα εργαλεία για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των νέων αγροτών σε γη, χρηματοδότηση, εκπαίδευση και σύγχρονη τεχνογνωσία. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε μεγάλα εγγειοβελτιωτικά έργα, αρδευτικές υποδομές, αγροτική οδοποιία, ψηφιακές υπηρεσίες, ευρυζωνικά δίκτυα και δράσεις καινοτομίας μέσω του συστήματος AKIS.
Η νέα ΚΑΠ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση για επιδοτήσεις. Πρόκειται για μια κρίσιμη αναμέτρηση που θα καθορίσει το μέλλον της ελληνικής γεωργίας, την ανθεκτικότητα της περιφέρειας και την παραγωγική φυσιογνωμία της χώρας για ολόκληρη την επόμενη δεκαετία. Σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον όπου οι ισορροπίες αλλάζουν, οι διεκδικήσεις πολλαπλασιάζονται και οι πόροι βρίσκονται υπό διαρκή πίεση, η ικανότητα της Ελλάδας να εξασφαλίσει ισχυρή παρουσία στη νέα ΚΑΠ θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη, την επισιτιστική ασφάλεια και τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα τα επόμενα χρόνια.