Φορολογικές δηλώσεις: Η ακτινογραφία της δεκαετίας – Λιγότερα παιδιά, έκρηξη στα ενοίκια και ρεκόρ στα αυτοκίνητα

Μια αποκαλυπτική εικόνα για τις βαθιές κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές που συντελέστηκαν στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία αποτυπώνουν τα επίσημα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).

Η ανάλυση των φορολογικών δηλώσεων για την περίοδο 2015-2024 καταγράφει μια χώρα με 263.000 λιγότερα προστατευόμενα τέκνα, ραγδαία αύξηση της τάξης του 47% στους πολίτες που διαμένουν στο νοίκι, αλλά και σχεδόν τριπλασιασμό των δαπανών για την αγορά επιβατικών αυτοκινήτων.

Το οξύ δημογραφικό πρόβλημα και η στροφή στη μίσθωση κατοικίας

Το πλέον ανησυχητικό εύρημα της επεξεργασίας των φορολογικών δεδομένων αφορά το δημογραφικό. Η μείωση των προστατευόμενων παιδιών κατά 263.000 μέσα σε εννέα χρόνια επιβεβαιώνει τη συνεχιζόμενη υπογεννητικότητα και τη συρρίκνωση του μεγέθους της ελληνικής οικογένειας, αντανακλώντας τη δυστοκία των νέων νοικοκυριών να επωμιστούν το σχετικό κόστος διαβίωσης.

Την ίδια ώρα, η στεγαστική πίεση έχει οδηγήσει σε άλμα των ενοικιαστών. Ενώ το 2015 μόλις 762.701 φορολογούμενοι δήλωναν ότι διαμένουν σε μισθωμένη κατοικία, το 2024 ο αριθμός τους ξεπέρασε τα 1,12 εκατομμύρια, καταγράφοντας άνοδο 47%. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ανόδου σημειώθηκε μετά το 2019, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη δυσκολία λήψης στεγαστικού δανείου και τα απρόσιτα κόστη απόκτησης ιδιόκτητης στέγης για τις νεότερες ηλικίες. Αξίζει να σημειωθεί πως, ενώ η συνολική δαπάνη για ενοίκια ανήλθε στα 3,88 δισ. ευρώ (από 2,19 δισ. το 2015), το μέσο δηλωθέν μηνιαίο μίσθωμα εμφανίζεται στα 289 ευρώ, υποδηλώνοντας πιθανή απόκλιση μεταξύ των πραγματικών τιμών της αγοράς και των ποσών που δηλώνονται στην εφορία.

Ράλι δαπανών για αυτοκίνητα και έκρηξη ηλεκτρονικών πληρωμών

Στον αντίποδα της στεγαστικής επιβάρυνσης, εντυπωσιακή άνοδος καταγράφεται στον τομέα των οχημάτων. Σύμφωνα με τους σχετικούς κωδικούς του εντύπου Ε1, τα κεφάλαια που διατέθηκαν για αγορά αυτοκινήτων σχεδόν τριπλασιάστηκαν: από 1,33 δισ. ευρώ το 2015 εκτοξεύτηκαν σε 3,54 δισ. ευρώ το 2024. Οι φορολογούμενοι που αγόρασαν όχημα έφτασαν τους 386.034 (αύξηση 62%), ενώ η μέση δηλωθείσα αξία αγοράς αυξήθηκε από 5.580 ευρώ σε 9.175 ευρώ, εξέλιξη που τροφοδοτήθηκε τόσο από τον πληθωρισμό όσο και από τη γενικότερη ανανέωση του στόλου. Συνολικά, τα δηλωμένα Ι.Χ. έφτασαν το ιστορικό υψηλό των 5,58 εκατομμυρίων, αν και με σαφή προτίμηση σε μικρότερο κυβισμό.

Παράλληλα, ριζική είναι η μεταβολή στις συναλλακτικές συνήθειες. Η χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής σημείωσε γεωμετρική πρόοδο, εκτινασσόμενη από τα 25,5 δισ. ευρώ το 2017 στα 65,6 δισ. ευρώ το 2024. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται τόσο στη θέσπιση του υποχρεωτικού ορίου δαπανών με κάρτες όσο και στην ψηφιοποίηση της καθημερινότητας.

Χαμηλή ανταπόκριση στα φορολογικά κίνητρα ανακαίνισης

Αντίθετα, ισχνό παραμένει το ενδιαφέρον για τα φορολογικά κίνητρα που αφορούν επισκευές και ανακαινίσεις κτιρίων, μέτρο που σχεδιάστηκε για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής στον κατασκευαστικό κλάδο. Το 2024 μόλις 2.393 πολίτες δήλωσαν τέτοιες δαπάνες, τη στιγμή που 139.220 φορολογούμενοι κατέγραψαν συνολικά 11,5 δισ. ευρώ για αγορά ή βελτίωση ακινήτων.

Η συνολική ανάγνωση των στοιχείων αποκαλύπτει μια κοινωνία που αναδιατάσσει τις προτεραιότητές της, πιέζεται έντονα από το κόστος στέγασης και το δημογραφικό, αλλά παράλληλα προσαρμόζεται ταχύτατα στη ψηφιακή οικονομία και ανανεώνει βασικά καταναλωτικά αγαθά.