Η σκοτεινή δεκαετία του ’40 ζωντανεύει στα ελληνικά graphic novels: Η Ιστορία μέσα από την 9η Τέχνη

Σε μια εποχή όπου η εικόνα αποτελεί κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας και διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης, η 9η τέχνη στην Ελλάδα αναλαμβάνει έναν εξαιρετικά απαιτητικό ρόλο: να φωτίσει τις πιο σκοτεινές και τραυματικές σελίδες του πρόσφατου παρελθόντος. Η δεκαετία του 1940, με τα δεινά της Κατοχής, την Εθνική Αντίσταση και την επώδυνη πληγή του Εμφυλίου Πολέμου, αποκτά πλέον χρώμα, πρόσωπο και αφήγηση μέσα από μια σειρά ποιοτικών graphic novels που κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο του αναγνωστικού κοινού.

Η ενδελεχής έρευνα πίσω από το σκίτσο

Η πρόσφατη κυκλοφορία του graphic novel «1946: Μόνο μίσος» (εκδόσεις Ίκαρος) του Θανάση Πέτρου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυναμικής τάσης. Το έργο εντάσσεται σε μια ευρύτερη ιστορική σειρά του δημιουργού, η οποία εκκινεί από τη Μικρασιατική Καταστροφή και διατρέχει τον Μεσοπόλεμο και την Κατοχή. Για τους δημιουργούς κόμικς, η ενασχόληση με την επίσημη ιστοριογραφία δεν αποτελεί επιφανειακή διασκευή, αλλά προϊόν εντατικής μελέτης. Όπως επισημαίνει ο ίδιος ο Πέτρου, η πιστότητα στα ιστορικά γεγονότα απαιτεί βαθιά έρευνα σε κάθε λεπτομέρεια, καθώς ένα κόμικ δεν μπορεί να μιλά «στο περίπου» όταν πραγματεύεται εθνικά τραύματα.

Μέσα από τον κεντρικό του ήρωα, τον καθημερινό άνθρωπο Γιώργη Αμπατζή, ο δημιουργός επιχειρεί να αναδείξει πώς οι μεγάλες γεωπολιτικές μεταβολές συνθλίβουν τις ατομικές ζωές, αποτυπώνοντας τις συγκρούσεις χωρίς μονομέρεια, δίνοντας φωνή και στις δύο πλευρές που οδηγήθηκαν στη σύγκρουση. Στο ίδιο μήκος κύματος, η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση, η οποία μετέφερε σε κόμικ το εμβληματικό έργο της Άλκης Ζέη «Ο μακρύς περίπατος του Πέτρου» μαζί με τον Δημήτρη Μαστώρο, τονίζει πως το graphic novel λειτουργεί όπως η πεζογραφία, με τη διαφορά ότι η εικόνα αντικαθιστά την περιγραφή, προσφέροντας μια προσωπική ερμηνεία και όχι μια ψυχρή καταγραφή.

Οπτική αφήγηση και προσέγγιση της νέας γενιάς

Η άνθηση του ιστορικού κόμικ στην Ελλάδα ενισχύεται από έργα όπως το «Τέρμινους» του Λευτέρη Παπαθανάση, η διασκευή του «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» του Χρόνη Μίσσιου (από τους Ντανιέλ Καζανάβ, Συλβαίν Ρικάρ και Μυρτώ Ράις), καθώς και το συλλογικό «Ένα γλυκό ξημέρωμα». Στο τελευταίο, ιστορικοί όπως ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης και ο Γιάννης Κουκουλάς συνεργάστηκαν στενά με εικονογράφους για να αποδώσουν δεκατέσσερις ιστορίες της κατοχικής και απελευθερωμένης Αθήνας.

Το μεγάλο πλεονέκτημα του είδους έγκειται στην αφηγηματική οικονομία του μέσου. Όπως υπογραμμίζει ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, εκεί όπου ένα ιστορικό σύγγραμμα χρειάζεται είκοσι σελίδες πυκνής ανάλυσης, το graphic novel μπορεί να συμπυκνώσει το νόημα σε ένα μόνο καρέ. Αυτή η αμεσότητα καθιστά την 9η τέχνη έναν ανεκτίμητο δίαυλο επικοινωνίας με τις νεότερες γενιές, για τις οποίες η παραδοσιακή σχολική ιστορία συχνά φαντάζει αποστειρωμένη. Μετουσιώνοντας τα ιστορικά ντοκουμέντα σε εικονογραφημένο συναίσθημα, τα ελληνικά graphic novels καταφέρνουν να κρατήσουν τη συλλογική μνήμη ζωντανή και προσβάσιμη σε όλους.