Ενεργειακή κρίση: Η μάχη της Αθήνας στην Ε.Ε. για δημοσιονομική ευελιξία και το «χαρτί» των υπερκερδών

Σε έναν απαιτητικό διπλωματικό και οικονομικό μαραθώνιο έχει αποδυθεί η ελληνική κυβέρνηση, διεκδικώντας πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο από την Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να απορροφήσει τους κραδασμούς της παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης. Η προσπάθεια του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του οικονομικού επιτελείου συναντά τις έντονες επιφυλάξεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία εμφανίζεται απρόθυμη να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου με νέες γενικευμένες εξαιρέσεις από τους αυστηρούς κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας.

Το «μπλόκο» στους κανόνες δαπανών και το παράθυρο της ρήτρας διαφυγής

Στις Βρυξέλλες κυριαρχεί η άποψη ότι οι συνεχείς τροποποιήσεις του πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης ενδέχεται να υπονομεύσουν τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία των δημοσιονομικών στόχων. Υπό αυτό το πρίσμα, αιτήματα για διευρυμένη ευελιξία, όπως η εξαίρεση των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ από τις «οροφές δαπανών», φαίνεται πως έχουν τεθεί οριστικά εκτός ευρωπαϊκής ατζέντας.

Αντίθετα, ρεαλιστικές πιθανότητες συγκεντρώνει η προοπτική αξιοποίησης της ειδικής ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια. Στόχος της Αθήνας είναι η εν λόγω ρήτρα να μην καλύπτει αποκλειστικά αναπτυξιακές υποδομές, αλλά να επιτρέπει τη διοχέτευση κονδυλίων για στοχευμένη και προσωρινή στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων που δοκιμάζονται από τις αυξημένες τιμές ρεύματος και καυσίμων.

Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα αποτελεί μέχρι στιγμής τη μοναδική χώρα που έχει εξασφαλίσει την έγκριση για διεύρυνση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028, οι οποίες καλύπτονται από εθνικούς πόρους και εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών (έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και 0,6% σωρευτικά), παρά το γεγονός ότι προσμετρώνται στο χρέος και στο πρωτογενές αποτέλεσμα.

Το ρήγμα Βορρά-Νότου και το εναλλακτικό σχέδιο για τα υπερκέρδη

Στο πρόσφατο Eurogroup διαφάνηκε καθαρά η παραδοσιακή διάσταση απόψεων μεταξύ του ευρωπαϊκού Βορρά και του Νότου. Ενώ οι βόρειες πρωτεύουσες αντιστέκονται σε κάθε διεύρυνση των περιθωρίων δαπανών, η Ελλάδα οικοδομεί συμμαχίες, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη λεπτή ισορροπία που απαιτείται ανάμεσα στην ανακούφιση της κοινωνίας και τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Ως αντίβαρο στα δημοσιονομικά προσκόμματα, στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων επανέρχεται το εναλλακτικό σενάριο της επιβολής έκτακτης φορολόγησης στα υπερκέρδη των ενεργειακών ομίλων και των διυλιστηρίων. Πρόκειται για μια πρόταση που υποστηρίζεται θερμά από ισχυρά κράτη-μέλη, όπως η Γερμανία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Αυστρία και η Πολωνία, ενώ θετικό κλίμα καταγράφεται και από τη Γαλλία.

Από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης, ο αντιπρόεδρος Κωστής Χατζηδάκης σημείωσε ότι η χώρα έχει ήδη εφαρμόσει δύο φορές αντίστοιχη φορολόγηση στα διυλιστήρια και μία στους παραγωγούς ρεύματος. Όπως υπογράμμισε, πρωταρχικός στόχος για τους καταναλωτές παραμένει η ουσιαστική ελάφρυνση στους λογαριασμούς, ανεξαρτήτως του εάν οι πόροι προέρχονται από φορολογικά εργαλεία ή στοχευμένες κρατικές επιδοτήσεις.