Ιστορική υποχώρηση του καπνίσματος στη νέα γενιά: Τι αποκαλύπτουν τα δεδομένα του 9ου Summit Tobacco Harm Reduction

Μια θεμελιώδη κοινωνική και δημογραφική μεταβολή όσον αφορά τις καπνιστικές συνήθειες της νέας γενιάς ανέδειξαν οι εργασίες του 9ου Summit Tobacco Harm Reduction. Στο επίκεντρο διαδικτυακής συζήτησης για τις προτεραιότητες της δημόσιας υγείας βρέθηκαν μακροχρόνιες επιδημιολογικές μελέτες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, οι οποίες καταγράφουν κατακόρυφη πτώση της χρήσης συμβατικών προϊόντων καπνού στους νέους.

Στη συζήτηση συμμετείχαν κορυφαίοι ακαδημαϊκοί και ερευνητές, μεταξύ των οποίων ο Ιγνάτιος Οικονομίδης, Καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), ο Ρέι Νιάουρα από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, ο Μπραντ Ρόντου, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λούιβιλ, και ο Ντέιβιντ Τ. Σουίνορ από το Πανεπιστήμιο της Οτάβα.

Η δημογραφική ανατροπή και τα ιστορικά χαμηλά στους νέους

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η συντριπτική πλειονότητα των εφήβων ηλικίας 15 έως 19 ετών δεν καπνίζει πλέον. Παράλληλα, η ηλικιακή κατηγορία 20-29 ετών, η οποία ιστορικά εμφάνιζε μερικά από τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών, καταγράφει σήμερα πρωτοφανή μείωση. Όπως τονίστηκε, πρόκειται για μια σημαντική κοινωνική μετάβαση που συχνά δεν λαμβάνει την προσοχή που της αναλογεί από τους αρμόδιους φορείς χάραξης πολιτικής.

Ειδικότερα, τα ευρήματα της έρευνας National Health Interview Survey (NHIS) για την περίοδο 2014-2025 και της National Youth Tobacco Survey (NYTS) δείχνουν ότι στις ηλικίες 18 έως 20 ετών το κάπνισμα έχει υποχωρήσει κάτω από το 1%. Επιπλέον, το φαινόμενο των «διπλών χρηστών» —δηλαδή των ατόμων που συνδυάζουν άτμισμα και παραδοσιακό τσιγάρο— έχει περιοριστεί σημαντικά, καταγράφοντας ποσοστά κάτω του 1% τα τελευταία δύο έτη.

Ο ρόλος των εναλλακτικών προϊόντων και η κριτική στα δεδομένα

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου επισημάνθηκε ότι τα δεδομένα των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ συχνά παρουσιάζουν το κάπνισμα και το άτμισμα μεμονωμένα, αποτυγχάνοντας να καταδείξουν τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η συνδυαστική ανάλυση αποδεικνύει ότι η εξάπλωση των εναλλακτικών μορφών λειτούργησε ως υποκατάστατο και συνέβαλε ουσιαστικά στη διακοπή του καπνίσματος.

Στον φοιτητικό πληθυσμό, το ηλεκτρονικό τσιγάρο και τα nicotine pouches κατατάσσονται στις πρώτες θέσεις προτίμησης έναντι των συμβατικών τσιγάρων, ενώ χαμηλότερα βρίσκονται τα θερμαινόμενα προϊόντα και το snus. Παράλληλα, τα στοιχεία της NYTS δείχνουν ότι το άτμισμα στους μαθητές λυκείου κορυφώθηκε το 2019 και έκτοτε ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία για έξι συναπτά έτη, ενώ το παραδοσιακό κάπνισμα έχει σχεδόν εξαλειφθεί στατιστικά στη συγκεκριμένη ομάδα.

Η πρόκληση της διακοπής στις μεγαλύτερες ηλικίες

Στον αντίποδα, τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών έχουν πλέον μετατοπιστεί στις μεγαλύτερες ηλικίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, το ποσοστό καπνίσματος ανέρχεται σε 2,6% στις ηλικίες 21-24 ετών, 4,9% στις ηλικίες 25-34, 8,7% στις ηλικίες 35-44 και κορυφώνεται στο 11,4% στην ομάδα 55-64 ετών.

Οι επιστήμονες υπογράμμισαν ότι, παρότι στις μεγαλύτερες ηλικίες η διακοπή του καπνίσματος καθίσταται επιτακτική για λόγους υγείας, τα ποσοστά παραμένουν επίμονα υψηλά. Το γεγονός αυτό καθιστά αναγκαία την αναπροσαρμογή των στρατηγικών δημόσιας υγείας, ώστε να αξιοποιηθούν σύγχρονες προσεγγίσεις μείωσης της βλάβης (harm reduction) για τους χρόνιους καπνιστές.