OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Ο Γιάννης Στουρνάρας προειδοποιεί ότι η AI μπορεί να γίνει είτε ο μεγαλύτερος μοχλός ανάπτυξης είτε ο μεγαλύτερος πολλαπλασιαστής ανισοτήτων, αλλάζοντας οικονομία, εργασία και θεσμούς.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα τεχνολογικό εργαλείο του μέλλοντος, αλλά έναν παράγοντα που επηρεάζει ήδη την οικονομική ανάπτυξη, την αγορά εργασίας, το τραπεζικό σύστημα, τις επενδύσεις και τη λειτουργία των κρατών. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, δημογραφικών πιέσεων και ψηφιακού μετασχηματισμού, η AI εξελίσσεται σε στρατηγικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ κρατών και οικονομιών. Από την παραγωγικότητα και τον πληθωρισμό μέχρι τις θέσεις εργασίας και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, οι επιπτώσεις της επηρεάζουν πλέον τον πυρήνα της οικονομικής πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, ο διοικητής της Τράπεζα της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, περιέγραψε την τεχνητή νοημοσύνη ως τη μεγαλύτερη θεσμική και οικονομική πρόκληση της εποχής μας, υπογραμμίζοντας ότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο ισχυρές θα γίνουν οι μηχανές, αλλά αν οι κοινωνίες θα μπορέσουν να κατευθύνουν αυτή τη δύναμη προς όφελος των πολιτών.
Η AI αλλάζει τους κανόνες της παγκόσμιας οικονομίας
Μιλώντας στο συνέδριο «Quo Vadis AI?», ο Γιάννης Στουρνάρας τόνισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τεχνολογία γενικής χρήσης, αντίστοιχη με τον ηλεκτρισμό και το διαδίκτυο, με δυνατότητα να επηρεάσει ταυτόχρονα την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη, την απασχόληση, τις γεωπολιτικές ισορροπίες και τη λειτουργία των θεσμών.
Όπως επισήμανε, η παγκόσμια οικονομία έχει εισέλθει σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, όπου η AI δεν επηρεάζει μόνο την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, αλλά μεταβάλλει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η νομισματική πολιτική. Οι κεντρικές τράπεζες καλούνται πλέον να προσαρμόσουν τα εργαλεία τους σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία μπορεί να επηρεάζει τον πληθωρισμό, τις επενδύσεις, τις προσδοκίες των αγορών και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Παραγωγικότητα ή νέες ανισότητες;
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε το ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως εργαλείο ευημερίας ή ως μηχανισμός διεύρυνσης κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος υπογράμμισε ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση δημιούργησε μακροπρόθεσμα πλούτο και ανάπτυξη, χωρίς όμως να κατανέμει αυτόματα τα οφέλη της στο σύνολο της κοινωνίας. Η AI, λόγω της δυνατότητάς της να επεμβαίνει όχι μόνο στη χειρωνακτική εργασία αλλά και στη γνώση, στην ανάλυση και στη λήψη αποφάσεων, ενδέχεται να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερες ανακατατάξεις.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι χώρες που θα καθυστερήσουν να επενδύσουν σε ψηφιακές υποδομές, δεξιότητες και καινοτομία κινδυνεύουν να βρεθούν σε μειονεκτική θέση απέναντι στις οικονομίες που θα αξιοποιήσουν ταχύτερα τις νέες τεχνολογίες.
Η αγορά εργασίας μπαίνει σε νέα εποχή
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις αλλαγές που έρχονται στην απασχόληση, σημειώνοντας ότι ορισμένα επαγγέλματα θα μετασχηματιστούν, άλλα θα περιοριστούν και νέα θα δημιουργηθούν.
Ο Γιάννης Στουρνάρας επισήμανε ότι η ιστορία δείχνει πως οι τεχνολογικές επαναστάσεις δεν οδηγούν απαραίτητα σε μαζική ανεργία μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, οι μεταβατικές περίοδοι μπορεί να είναι κοινωνικά επώδυνες, ειδικά για όσους δεν έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση, κατάρτιση και νέες δεξιότητες.
Για τον λόγο αυτό έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη διά βίου μάθηση, χαρακτηρίζοντάς την βασική οικονομική υποδομή του μέλλοντος. Όπως ανέφερε, η ανταγωνιστικότητα των οικονομιών δεν θα εξαρτάται μόνο από τις επενδύσεις ή το κόστος εργασίας, αλλά και από την ταχύτητα με την οποία οι κοινωνίες θα μπορούν να προσαρμόζονται στις νέες τεχνολογικές συνθήκες.
Οι νέοι κίνδυνοι για τράπεζες και αγορές
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στις προκλήσεις που δημιουργεί η AI για το τραπεζικό σύστημα και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος εξήγησε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούνται ήδη για αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου, επενδυτικές αποφάσεις, ανίχνευση απάτης και διαχείριση χαρτοφυλακίων. Παρά τα σημαντικά πλεονεκτήματα, η αυξανόμενη εξάρτηση από αλγορίθμους δημιουργεί νέους κινδύνους, όπως η αδιαφάνεια των μοντέλων, η πιθανότητα μεροληψίας, η συγκέντρωση δεδομένων σε λίγες μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και η ενίσχυση της συστημικής ευπάθειας των αγορών.
Στο πλαίσιο αυτό υπογράμμισε τη σημασία του ευρωπαϊκού κανονισμού AI Act, ο οποίος επιχειρεί να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης θα γίνεται με όρους διαφάνειας, λογοδοσίας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η Ευρώπη και η Ελλάδα μπροστά σε μια ιστορική πρόκληση
Ο Γιάννης Στουρνάρας τόνισε ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρό επιστημονικό δυναμικό και υψηλής ποιότητας ανθρώπινο κεφάλαιο, αλλά εξακολουθεί να υστερεί απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα ως προς τις επενδύσεις στην τεχνολογία αιχμής και την ταχύτητα εμπορικής αξιοποίησης της καινοτομίας.
Για την Ελλάδα, υπογράμμισε ότι το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, η ακαδημαϊκή κοινότητα και η δυνατότητα επαναπατρισμού εξειδικευμένων επιστημόνων μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό, επενδύσεις στην εκπαίδευση, ενίσχυση της έρευνας και στενότερη σύνδεση πανεπιστημίων και επιχειρήσεων.
Η μεγάλη προειδοποίηση του Στουρνάρα
Κλείνοντας την ομιλία του, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος έστειλε ένα σαφές μήνυμα για τη νέα εποχή που διαμορφώνεται.
Όπως ανέφερε, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να εξελιχθεί είτε στον μεγαλύτερο επιταχυντή προόδου που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα είτε στον μεγαλύτερο πολλαπλασιαστή ανισοτήτων και συγκέντρωσης ισχύος. Το αποτέλεσμα, όπως υπογράμμισε, δεν είναι προδιαγεγραμμένο και θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις που θα λάβουν σήμερα κυβερνήσεις, θεσμοί, επιχειρήσεις και κοινωνίες.
Η κεντρική του θέση συνοψίζεται σε μία φράση: η τεχνολογία δεν έχει προορισμό από μόνη της. Την κατεύθυνση θα τη δώσουν οι κοινωνίες που θα επιλέξουν αν η τεχνητή νοημοσύνη θα υπηρετεί τον άνθρωπο ή αν ο άνθρωπος θα προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της τεχνολογίας.