Λογοτεχνία και ακτιβισμός: Γιατί τα βιβλία της Σάλι Ρούνεϊ αποσύρονται από τα βρετανικά ράφια

Μια πρωτοφανής κρίση στις σχέσεις λογοτεχνίας, πολιτικής και εκδοτικής αγοράς εκτυλίσσεται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα μυθιστορήματα της διεθνώς αναγνωρισμένης Ιρλανδής συγγραφέως Σάλι Ρούνεϊ, ανάμεσά τους και το πολυδιαβασμένο «Κανονικοί άνθρωποι», αποσύρονται σταδιακά από τις προθήκες των βρετανικών βιβλιοπωλείων. Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί την απόφαση του ιστορικού εκδοτικού οίκου Faber & Faber να διακόψει την τροφοδοσία της αγοράς, σε πλήρη συνεννόηση με τη συγγραφέα, εξαιτίας ενός δυσεπίλυτου νομικού και ηθικού διλήμματος.

Το νομικό αδιέξοδο γύρω από την οργάνωση Palestine Action

Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται η δεδηλωμένη πρόθεση της Ρούνεϊ να διαθέσει τα πνευματικά δικαιώματα και τα έσοδα από τις πωλήσεις των βιβλίων της στην ακτιβιστική οργάνωση Palestine Action. Ωστόσο, η συγκεκριμένη οργάνωση τέθηκε πέρυσι εκτός νόμου από τη βρετανική κυβέρνηση, καθώς χαρακτηρίστηκε επισήμως ως «τρομοκρατική» βάσει της αυστηρής αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας της χώρας.

Η κυβερνητική κίνηση, η οποία επικρίθηκε δριμύτατα από νομικούς κύκλους και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως ταύτιση της ακτιβιστικής διαμαρτυρίας με την τρομοκρατία, ακολούθησε δράσεις δολιοφθοράς της ομάδας, όπως επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της ισραηλινής εταιρείας οπλικών συστημάτων Elbit και εισβολή σε αεροπορική βάση. Υπό αυτό το καθεστώς, ο εκδοτικός οίκος Faber & Faber βρέθηκε αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο ποινικών κυρώσεων, καθώς δεν μπορούσε νόμιμα να αποδώσει αμοιβές που προορίζονταν για μια απαγορευμένη οργάνωση. «Θα ήταν ασυνείδητο να πουλάμε το έργο ενός συγγραφέα χωρίς να μπορούμε να του αποδώσουμε τα κέρδη», δήλωσε χαρακτηριστικά ο οίκος, δικαιολογώντας το πάγωμα της διανομής.

Έμμεση λογοκρισία και διεθνές κύμα συμπαράστασης

Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις στη διεθνή πνευματική κοινότητα, με πολλούς να κάνουν λόγο για μια ιδιότυπη μορφή έμμεσης λογοκρισίας. Δεκάδες εξέχουσες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών έσπευσαν να στηρίξουν δημόσια την Ιρλανδή πεζογράφο. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι νομπελίστες συγγραφείς Ανί Ερνό και Τζ. Μ. Κούτσι, καθώς και η διακεκριμένη ποιήτρια Αν Κάρσον.

Παράλληλα, οι ηθοποιοί Πολ Μεσκάλ και Ντέζι Έντγκαρ-Τζόουνς, πρωταγωνιστές της επιτυχημένης τηλεοπτικής μεταφοράς του έργου «Κανονικοί άνθρωποι», συνυπέγραψαν ανοιχτή επιστολή υποστήριξης με τον εμφατικό τίτλο: «Η Σάλι Ρούνεϊ είναι συγγραφέας, όχι τρομοκράτης». Από την πλευρά τους, οι υποστηρικτές της απόφασης επικαλούνται την ανάγκη τήρησης της νομιμότητας, διαχωρίζοντας την καλλιτεχνική έκφραση από την έμπρακτη χρηματοδότηση πράξεων που παραβιάζουν τον νόμο.

Η συνεπής στράτευση και η λογοτεχνική ουσία

Η στάση της Σάλι Ρούνεϊ δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Η συγγραφέας έχει εκφράσει συστηματικά τη συμπαράστασή της στον παλαιστινιακό λαό και στηρίζει ενεργά το κίνημα BDS. Ήδη από το 2021 είχε αρνηθεί την παραχώρηση δικαιωμάτων μετάφρασης σε ισραηλινό εκδοτικό οίκο, επιλέγοντας συνειδητά το πολιτιστικό μποϊκοτάζ απέναντι στην πολιτική του Ισραήλ.

Παρά τις έντονες διαμάχες γύρω από τη δημόσια δράση της, κριτικοί και αναγνώστες επισημαίνουν ότι ο πυρήνας του έργου της Ρούνεϊ παραμένει βαθιά ανθρωποκεντρικός. Εστιάζοντας στην ευαλωτότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, στην αποδοχή και στην προσωπική ελευθερία, η λογοτεχνία της συνεχίζει να συγκινεί ένα παγκόσμιο κοινό, ακόμη κι όταν τα φυσικά της αντίτυπα εκδιώκονται από τις βιτρίνες υπό το βάρος των γεωπολιτικών συγκρούσεων.