OFF THE RECORD: Μη μου λες να ζω με αναμνήσεις…
Κύπρος: Τα ιστορικά σινεμά ως χώροι μνήμης, τραύματος και αναγέννησης

Στον απόηχο της τουρκικής εισβολής του 1974, οι έννοιες του εκτοπισμού, της απώλειας αλλά και της επιβίωσης αποτυπώθηκαν ανεξίτηλα στο δομημένο περιβάλλον της Κύπρου. Ανάμεσα στα κτίρια που κουβαλούν το συλλογικό βίωμα ξεχωρίζουν οι ιστορικές κινηματογραφικές αίθουσες: χώροι άλλοτε γεμάτοι ζωή, γέλιο και κοινωνική συναναστροφή, οι οποίοι μετατράπηκαν σε σιωπηλούς μάρτυρες μιας βίαια διακοπείσας πραγματικότητας. Μέσα από πρόσφατες πολιτιστικές πρωτοβουλίες, αυτά τα τοπόσημα επανέρχονται στο προσκήνιο όχι απλώς ως ερείπια, αλλά ως ζωντανοί χώροι μνήμης και πιθανής αναγέννησης.
«Το σινεμά παρέμεινε»: Διακοινοτική μνήμη στο Μέγαρο Εϋνάρδου
Η επώδυνη διασταύρωση της ιστορίας των κινηματογράφων εκατέρωθεν της Πράσινης Γραμμής αναδεικνύεται στην έκθεση «Δύσκολες Κληρονομιές: Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία», η οποία φιλοξενείται στην Αθήνα, στο Μέγαρο Εϋνάρδου. Με τη συνδιοργάνωση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του ΕΛΙΑΜΕΠ και του ΜΙΕΤ, η ενότητα «Το σινεμά παρέμεινε» αποτελεί ένα πολυεπίπεδο ηχοτοπίο που διερευνά την εμπειρία της προσφυγιάς.
Το εγχείρημα βασίζεται στη στενή συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, με κύριο επιμελητή τον Εράλπ Κορτάτς και ενεργό συμπαραστάτη τον δρα Γιάννη Τουμαζή μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας Famagusta New Museum. Μέσα από προφορικές μαρτυρίες και αρχειακό υλικό, το πρότζεκτ καταγράφει πώς οι αίθουσες προβολής λειτούργησαν ως καταφύγια συλλογικής ταυτότητας για τις δύο κοινότητες, τόσο πριν όσο και μετά τα τραγικά γεγονότα του Αυγούστου του 1974.

Από το «Ηραίον» της Αμμοχώστου στο «Ταξίμ» της Λεμεσού
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της τραυματικής μετάβασης αποτελεί ο κινηματογράφος «Ηραίον», στην καρδιά της Αμμοχώστου. Πριν από τον «Αττίλα 2», το επιβλητικό μοντερνιστικό κτίριο αποτελούσε το επίκεντρο της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής της πόλης. Σήμερα, παραμένει ένας χορταριασμένος σκελετός εντός της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων, σύμβολο εγκατάλειψης μισού αιώνα.
Την ίδια ώρα, μια παράλληλη ιστορία εκτυλισσόταν στη Λεμεσό. Ο ιστορικός τουρκοκυπριακός κινηματογράφος «Ταξίμ», σημείο αναφοράς της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην Παλιά Πόλη, εγκαταλείφθηκε από τους θαμώνες του. Εκεί βρήκε στέγη ένας Ελληνοκύπριος πρόσφυγας, ιδιοκτήτης του κινηματογράφου «Απόλλων» της Αμμοχώστου, ο οποίος συμφώνησε με τον προηγούμενο Τουρκοκύπριο ιδιοκτήτη, Μουσταφά Οσμάν, να αναλάβει τον χώρο με την υπόσχεση να τον παραδώσει πίσω εάν επιλυθεί το Κυπριακό. Ο νέος «Απόλλων» λειτούργησε στη Λεμεσό έως το 1987, κρατώντας ζωντανό το νήμα της προσφυγικής μνήμης.
Πολιτιστική αποκατάσταση και το βλέμμα στο μέλλον
Παρά την καταστροφή του από πυρκαγιά τον Μάιο του 2024, ο ιστορικός χώρος του «Ταξίμ/Απόλλωνα» στη Λεμεσό παραχωρήθηκε πρόσφατα στον Δήμο Λεμεσού με στόχο την πλήρη αποκατάστασή του και τη μετατροπή του σε σύγχρονο πολυχώρο πολιτισμού. Σε αντίθεση με το παγωμένο στον χρόνο σκηνικό του Βαρωσίου, τέτοιες πρωτοβουλίες αποδεικνύουν ότι η διαχείριση της δύσκολης κληρονομιάς μπορεί να λειτουργήσει συμφιλιωτικά.
Όπως επισημαίνουν οι συντελεστές των διακοινοτικών δράσεων, η διάσωση αυτών των χώρων δεν αποτελεί απλώς μια πράξη αρχιτεκτονικής συντήρησης. Αντιθέτως, συνιστά ένα ουσιαστικό βήμα προς την κατανόηση του κοινού πόνου και μια έμπρακτη επένδυση στην προοπτική μιας επανενωμένης, ειρηνικής συνύπαρξης.
























