OFF THE RECORD: Μη μου λες να ζω με αναμνήσεις…
72 λεπτά για το τέλος του κόσμου: Η ανατομία ενός πυρηνικού πολέμου μέσα από τα απόρρητα σχέδια των ΗΠΑ

Μόλις εβδομήντα δύο λεπτά χωρίζουν την ανθρωπότητα από την απόλυτη καταστροφή σε περίπτωση που εκτοξευθεί ο πρώτος διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος. Αυτό είναι το ανατριχιαστικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η Αμερικανίδα ερευνήτρια δημοσιογράφος Άνι Τζέικομπσεν στο βιβλίο της «Πυρηνικός πόλεμος. Ένα σενάριο», το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια σε μετάφραση του Κωστή Πανσέληνου. Χαρτογραφώντας λεπτό προς λεπτό την αλυσιδωτή αντίδραση αποφάσεων και αυτοματοποιημένων στρατιωτικών πρωτοκόλλων, η συγγραφέας αποτυπώνει ανάγλυφα την ευθραυστότητα της παγκόσμιας ειρήνης.
Από τον Ρόναλντ Ρέιγκαν στην κατάρρευση της πυρηνικής αποτροπής
Η ιστορική αναδρομή αναδεικνύει πόσο εύθραυστη υπήρξε πάντοτε η ισορροπία του τρόμου. Όπως υπενθυμίζει η Τζέικομπσεν, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρέιγκαν πίστευε αρχικά πως η συνεχής συσσώρευση οπλοστασίων ενίσχυε την ασφάλεια. Η οπτική του άλλαξε ριζικά το 1983, όταν παρακολούθησε την ταινία «Η επόμενη μέρα», η οποία περιέγραφε με ωμό ρεαλισμό τις συνέπειες ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος. Η συνειδητοποίηση αυτή οδήγησε στις ιστορικές συνομιλίες με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και στη μείωση των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως από τις 70.000 στις περίπου 12.300.
Το θεμελιώδες δόγμα που διατυπώθηκε τότε –ότι «ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί»– τίθεται σήμερα υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Στις δεκαετίες του 1950 και 1960, η Ουάσιγκτον θεωρούσε εφικτή την επιβίωση των πολιτών σε καταφύγια, παρά τους εκτιμώμενους 600 εκατομμύρια νεκρούς. Στη συνέχεια επικράτησε η θεωρία της αποτροπής, όμως στις μέρες μας, καθώς πυρηνικές δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και το Ισραήλ εμπλέκονται σε έντονες συγκρούσεις, η αποτροπή φαίνεται να απομακρύνεται επικίνδυνα από την πραγματικότητα.

Τα πολεμικά παίγνια του Πενταγώνου και η σύγχρονη απειλή
Η έρευνα της Τζέικομπσεν στηρίχθηκε σε συνεντεύξεις με περισσότερα από 100 κορυφαία στελέχη του αμερικανικού μηχανισμού εθνικής ασφάλειας, καθώς και σε αποχαρακτηρισμένα πολεμικά παίγνια του Πενταγώνου. Κοινός παρονομαστής στις μαρτυρίες των ειδικών ήταν η παραδοχή πως ακόμη και επιχειρήσεις που ακροβατούσαν ηθικά σχεδιάστηκαν αποκλειστικά για να αποτρέψουν μια πυρηνική σύγκρουση. Ωστόσο, τα επίσημα σενάρια αποδεικνύουν ότι, από τη στιγμή που θα δοθεί η πρώτη εντολή εκτόξευσης, τα περιθώρια διπλωματικής αναδίπλωσης εκμηδενίζονται μέσα σε ελάχιστα λεπτά.
Το σημερινό γεωπολιτικό σκηνικό περιπλέκεται περαιτέρω από τις απρόβλεπτες πολιτικές ισορροπίες. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ταχθεί ρητορικά υπέρ του αφοπλισμού, αλλά ταυτόχρονα αναλυτές εκτιμούν ότι εξετάζει τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων. Παράλληλα, η Κίνα υπό τον Σι Τζινπίνγκ ενισχύει ραγδαία το δικό της οπλοστάσιο, ξεπερνώντας τις 500 κεφαλές.
Η δύσκολη εξίσωση του πυρηνικού μηδενισμού
Η πλήρης εξάλειψη των πυρηνικών όπλων («nuclear zero») παραμένει ένα εξαιρετικά περίπλοκο εγχείρημα. Χωρίς αυστηρούς μηχανισμούς διαρκούς επιθεώρησης και αμοιβαίας εμπιστοσύνης, κανένα κράτος δεν είναι διατεθειμένο να αφοπλιστεί πρώτο. Όπως επισημαίνει η συγγραφέας, η μόνη ρεαλιστική διέξοδος είναι η σταδιακή, βήμα προς βήμα αποκλιμάκωση, πριν η αντίστροφη μέτρηση των 72 λεπτών καταστεί αναπόδραστη ιστορική πραγματικότητα.
























