OFF THE RECORD: Μη μου λες να ζω με αναμνήσεις…
Οι Μεταπολιτεύσεις του Ευρωπαϊκού Νότου: Μια νέα ματιά στον εκδημοκρατισμό Ελλάδας, Ισπανίας και Πορτογαλίας

Πώς καταρρέουν τα αυταρχικά καθεστώτα, τι αφήνουν πίσω τους και ποια συναισθήματα διαμορφώνουν τη συλλογική μνήμη των κοινωνιών που τα διαδέχονται; Στο επίκεντρο αυτών των καίριων ερωτημάτων τοποθετείται το νέο βιβλίο του ιστορικού Κωστή Κορνέτη με τίτλο «A Collective Biography of Southern Eastern European Democratization. The Age of Transitions», το οποίο κυκλοφόρησε από τις Oxford University Press και αναμένεται στα ελληνικά την άνοιξη από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση της Μαρίας Ανδρονίκου. Σε μια συγκυρία έντονου διεθνούς προβληματισμού για την ανθεκτικότητα των δημοκρατικών θεσμών, η μελέτη επανεξετάζει τις ιδρυτικές συνθήκες των σύγχρονων δημοκρατιών του ευρωπαϊκού Νότου.
Η θεωρία της «μακράς μετάβασης»
Ο συγγραφέας, κύριος ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και σύμβουλος της ισπανικής κυβέρνησης σε ζητήματα ιστορικής μνήμης, προτείνει μια καινοτόμο προσέγγιση: τη «μακρά μετάβαση». Αντί να περιορίσει τον εκδημοκρατισμό στα αυστηρά χρονολογικά ορόσημα της πτώσης των δικτατοριών –τον Απρίλιο του 1974 για την Πορτογαλία, τον Ιούλιο του 1974 για την Ελλάδα και τον Νοέμβριο του 1975 με τον θάνατο του Φράνκο στην Ισπανία–, υποστηρίζει ότι η διαδικασία εκτείνεται ουσιαστικά μέχρι και τη δεκαετία του 1980.
Σύμφωνα με τον Κωστή Κορνέτη, η πραγματική εδραίωση των δημοκρατιών συντελείται όταν ολοκληρώνεται, τόσο σε πολιτικό όσο και σε συμβολικό επίπεδο, η υπέρβαση των συνεπειών των εμφυλίων πολέμων και της αυταρχικής κληρονομιάς. Στην ελληνική περίπτωση, ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της οριοθέτησης αποτελεί η εκλογική επικράτηση του ΠΑΣΟΚ το 1981 και οι πολιτικές μνήμης που καθιερώθηκαν τότε, επισφραγίζοντας την ενσωμάτωση ευρύτερων κοινωνικών δυνάμεων.

Μνήμη, γενιές και αποδόμηση των στερεοτύπων
Παίρνοντας αποστάσεις από τις κλασικές σπουδές μετάβασης, οι οποίες εστιάζουν κατά κύριο λόγο στις πολιτικές ελίτ και στους θεσμικούς συμβιβασμούς, ο συγγραφέας αναδεικνύει την ατομική, συλλογική και επίσημη μνήμη ως ουσιώδη πυλώνα της πολιτικής ιστορίας. Μέσα από προφορικές μαρτυρίες τριών διαδοχικών γενεών και πολιτισμικά τεκμήρια, φωτίζει το πώς οι ίδιοι οι πολίτες βίωσαν, επεξεργάστηκαν και νοηματοδότησαν τη δημοκρατική αλλαγή.
Η προσέγγιση αυτή έρχεται να ανατρέψει παγιωμένα στερεότυπα, όπως εκείνο της «βελούδινης» ελληνικής Μεταπολίτευσης ή της ισπανικής «μετάβασης-πρότυπο». Αντί μιας γραμμικής και ομαλής πορείας, αναδύεται μια πραγματικότητα σαφώς πιο συγκρουσιακή και αντιφατική. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της κηδείας του Φράνκο: η επίσημη τελετουργία αντιπαραβάλλεται με τη βιωμένη εμπειρία των απλών πολιτών, για τους οποίους η στιγμή εκείνη σήμαινε την απελευθέρωση και την ελπίδα μιας νέας αρχής.
Μια βραβευμένη συμβολή στη διεθνική ιστορία
Το έργο, το οποίο τιμήθηκε πρόσφατα με το διεθνές βραβείο Έντμουντ Κίλι από τη Modern Greek Studies Association, συνεχίζει την πρωτοποριακή μεθοδολογία που ανέπτυξε ο ιστορικός στο βιβλίο του «Τα παιδιά της Δικτατορίας» (Πόλις, 2015). Συνδέοντας τη διεθνική ιστορία με τα συναισθήματα και τη βιωμένη εμπειρία, η μελέτη προσφέρει κρίσιμα ερμηνευτικά κλειδιά για να κατανοήσουμε πώς οι διαδρομές του εκδημοκρατισμού εξακολουθούν να προσδιορίζουν το νόημα της δημοκρατίας και να διαμορφώνουν το σύγχρονο πολιτικό τοπίο.
























