ΕΚΤ: Πώς η κρίση χρέους εκτόξευσε τις ανισότητες σε Ελλάδα και ευρωπαϊκό Νότο

Ανεξίτηλο παραμένει το κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης χρέους στις χώρες της περιφέρειας της Ευρωζώνης, με την κατανομή του πλούτου να καθίσταται αισθητά πιο άνιση σε βάθος δεκαπενταετίας. Σύμφωνα με νέα αποκαλυπτική μελέτη οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), οι επιπτώσεις της οικονομικής ύφεσης διεύρυναν το χάσμα μεταξύ των πιο ευκατάστατων στρωμάτων και της πλειονότητας των πολιτών, δημιουργώντας δομικές στρεβλώσεις που υφίστανται μέχρι σήμερα.

Η διεύρυνση του χάσματος σε Ελλάδα και ευρωπαϊκή περιφέρεια

Η ανάλυση, την οποία υπογράφουν οι οικονομολόγοι Ντανίλο Μπιάνκο, Γίρι Σλάτσαλεκ και Ορέστε Τριστάνι, εστιάζει στις έξι χώρες που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης: την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Τα ευρήματα καταγράφουν μια δραματική ανακατανομή του καθαρού πλούτου –δηλαδή της συνολικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων αφαιρουμένων των οφειλών.

Το μερίδιο που κατέχει το πλουσιότερο 10% του πληθυσμού σε αυτές τις χώρες εκτινάχθηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023. Παράλληλα, ο συντελεστής Gini, ο βασικός δείκτης μέτρησης της εισοδηματικής και περιουσιακής ανισότητας, αυξήθηκε από τις 61,5 μονάδες στις 65,9 μονάδες. Στον αντίποδα, στις υπόλοιπες οικονομίες της Ευρωζώνης που δεν βίωσαν αντίστοιχους κλυδωνισμούς, η ανισότητα υποχώρησε, με τον συντελεστή να πέφτει από τις 71,8 στις 69,7 μονάδες κατά την ίδια περίοδο.

Η παγίδα των ακινήτων και η εξάντληση των αποταμιεύσεων

Η εκτόξευση της ανισότητας εδράζεται κυρίως στη συμπεριφορά διαφορετικών κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων κατά την περίοδο της ύφεσης. Η κατάρρευση των τιμών των ακινήτων επέφερε καίριο πλήγμα στη μεσαία τάξη και στα νοικοκυριά που είχαν λάβει στεγαστικά δάνεια. Ενώ η αξία των σπιτιών τους κατέρρευσε, το ονομαστικό βάρος των δανειακών τους υποχρεώσεων παρέμεινε αμετάβλητο, συμπιέζοντας δραστικά τον καθαρό πλούτο τους.

Την ίδια ώρα, τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά υποχρεώθηκαν να εξαντλήσουν τα ταμειακά τους διαθέσιμα για να καλύψουν βασικές βιοτικές ανάγκες, χάνοντας κάθε μαξιλάρι ασφαλείας. Αντίθετα, τα ισχυρότερα οικονομικά στρώματα, των οποίων τα χαρτοφυλάκια περιλάμβαναν μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά εργαλεία, επωφελήθηκαν από τη θεαματική και ταχεία ανάκαμψη των διεθνών αγορών.

Το στεγαστικό ζήτημα και η απώλεια της ιδιοκατοίκησης

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η διαπίστωση της ΕΚΤ για την αγορά ακινήτων κατά τα χρόνια της ανάκαμψης. Παρότι οι αξίες των ακινήτων επανήλθαν σταδιακά σε ανοδική τροχιά, τα οφέλη δεν διαχύθηκαν ισότιμα στην κοινωνία. Στις έξι χώρες καταγράφηκε σημαντική υποχώρηση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης, με το φαινόμενο να πλήττει δυσανάλογα τις νεότερες γενιές, οι οποίες αποκλείστηκαν από την απόκτηση πρώτης κατοικίας.

Ως αποτέλεσμα, λιγότεροι πολίτες καρπώθηκαν την υπεραξία του real estate. Όπως επισημαίνει η έκθεση, η ανισότητα διατηρήθηκε σε ανοδική τροχιά έως το 2021 και έκτοτε παραμένει καθηλωμένη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, αποδεικνύοντας ότι τα οικονομικά τραύματα της περασμένης δεκαετίας εξακολουθούν να καθορίζουν την κοινωνική συνοχή στον ευρωπαϊκό Νότο.