Αύξηση 70% στις επισκέψεις παιδιών για θέματα ψυχικής υγείας: Τα σωματοποιημένα συμπτώματα και ο ρόλος του παιδιάτρου

Μια ανησυχητική πραγματικότητα καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στους χώρους της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, καθώς οι επισκέψεις παιδιών και εφήβων που σχετίζονται με ζητήματα ψυχικής υγείας έχουν σημειώσει ραγδαία άνοδο της τάξεως του 70%. Οι σύγχρονες πιέσεις της καθημερινότητας, οι συνέπειες της πανδημικής περιόδου, η υπερέκθεση στις οθόνες και οι υψηλές σχολικές απαιτήσεις φαίνεται πως επιβαρύνουν σημαντικά τον ψυχισμό των ανηλίκων, οδηγώντας σε εκδηλώσεις που συχνά διαφεύγουν της άμεσης προσοχής.

Η «σιωπηλή» επιδημία και τα σωματοποιημένα συμπτώματα

Σε αντίθεση με τους ενήλικες, τα παιδιά σπάνια διαθέτουν το κατάλληλο λεξιλόγιο ή τη συναισθηματική ωριμότητα για να εκφράσουν ότι βιώνουν έντονο άγχος, μελαγχολία ή εσωτερική πίεση. Ως αποτέλεσμα, η ψυχική δυσφορία πολύ συχνά μεταφράζεται σε σωματικές ενοχλήσεις, οδηγώντας τους γονείς στο παιδιατρικό ιατρείο με παράπονα για επίμονα, αλλά οργανικά ανεξήγητα άλγη.

Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά η παιδίατρος Αρετή Μανιώτη, «πίσω από το “πονάει η κοιλιά μου” κρύβεται πολύ συχνά ένα “δεν είμαι καλά”». Ο κοιλιακός πόνος, οι πρωινοί πονοκέφαλοι πριν από το σχολείο, οι διαταραχές στη διατροφή και οι ανεξήγητες ζαλάδες αποτελούν κλασικά παραδείγματα σωματοποίησης. Όταν οι κλινικές και εργαστηριακές εξετάσεις δεν αναδεικνύουν κάποιο παθολογικό αίτιο, ο ιατρός οφείλει να διερευνήσει το ψυχοσυναισθηματικό υπόβαθρο του μικρού ασθενούς.

Ο μεταβαλλόμενος ρόλος του παιδιάτρου στην πρωτοβάθμια φροντίδα

Η αλματώδης αυτή αύξηση μετασχηματίζει τον ρόλο της παιδιατρικής επιστήμης, η οποία πλέον δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη θεραπεία των λοιμώξεων ή την παρακολούθηση της σωματικής ανάπτυξης. Ο σύγχρονος παιδίατρος μετατρέπεται στην πρώτη γραμμή άμυνας και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών στη νεαρή ηλικία.

«Ο παιδίατρος καλείται όλο και συχνότερα να αναγνωρίσει συμπτώματα άγχους, συναισθηματικές δυσκολίες, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στη συμπεριφορά και σημάδια κατάθλιψης», επισημαίνει η κα Μανιώτη. Η εγρήγορση του γιατρού είναι κρίσιμη για να εντοπιστούν έγκαιρα μεταβολές όπως η απότομη πτώση της σχολικής επίδοσης, η κοινωνική απόσυρση, οι εκρήξεις θυμού ή η δυσκολία στον ύπνο και οι εφιάλτες.

Έγκαιρη αναγνώριση και συνεργασία με την οικογένεια

Η έγκαιρη παρέμβαση θεωρείται καθοριστική για την πρόληψη βαθύτερων ψυχοπαθολογιών κατά την εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Οι ειδικοί συνιστούν στους γονείς να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τα παιδιά τους, να ακούν ενεργά χωρίς διάθεση κριτικής και να μην υποτιμούν τα επαναλαμβανόμενα σωματικά παράπονα ως απλές «δικαιολογίες» αποφυγής καθηκόντων.

Παράλληλα, η αποστιγματοποίηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας παραμένει κομβικό ζητούμενο. Η στενή συνεργασία του παιδιάτρου με την οικογένεια, το σχολικό περιβάλλον και, όπου κρίνεται απαραίτητο, με εξειδικευμένους παιδοψυχολόγους και παιδοψυχιάτρους, αποτελεί το μοναδικό ασφαλές δίχτυ προστασίας για τη συναισθηματική ισορροπία της νέας γενιάς.