Αιφνίδια καρδιακή ανακοπή κατά την άθληση: Οι κίνδυνοι, τα προειδοποιητικά σημάδια και η πρόληψη

Η πρόσφατη διάσωση ενός 57χρονου άνδρα στην Εύβοια, ο οποίος υπέστη καρδιακή ανακοπή εντός γυμναστηρίου και επανήλθε στη ζωή έπειτα από επτά απινιδώσεις χάρη στην άμεση επέμβαση των διασωστών του ΕΚΑΒ, επανέφερε στο προσκήνιο έναν διαχρονικό προβληματισμό: Πόσο ασφαλής είναι τελικά η έντονη σωματική άσκηση για το καρδιαγγειακό μας σύστημα;

Το περιστατικό αυτό υπενθυμίζει με δραματικό τρόπο ότι ένα οξύ επεισόδιο μπορεί να εκδηλωθεί αιφνιδίως σε οποιονδήποτε χώρο άθλησης. Απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το ποιοι κινδυνεύουν, πώς συνδέεται η κόπωση με τα καρδιακά επεισόδια και ποια συμπτώματα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, δίνει ο Δρ Παναγιώτης Ιακωβής, καρδιολόγος και διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Είναι η άσκηση επικίνδυνη για την καρδιά;

Όπως επισημαίνει ο κ. Ιακωβής, η έντονη σωματική δραστηριότητα επιφέρει φυσιολογικές μεταβολές στον οργανισμό, όπως αύξηση της αρτηριακής πίεσης, της καρδιακής συχνότητας, της συσταλτικότητας του μυοκαρδίου και των επιπέδων κατεχολαμινών. Σε έναν υγιή άνθρωπο, η καρδιά ανταποκρίνεται ομαλά σε αυτές τις αυξημένες απαιτήσεις. Ωστόσο, σε άτομα με προϋπάρχουσα –και συχνά αδιάγνωστη– καρδιοπάθεια, η έντονη καταπόνηση μπορεί να λειτουργήσει ως πυροδοτικός μηχανισμός επικίνδυνων επιπλοκών.

Ο σχετικός κίνδυνος ενός οξέος καρδιακού συμβάντος αυξάνεται παροδικά κατά τη διάρκεια της έντονης προσπάθειας, ιδίως σε ανθρώπους που ακολουθούν καθιστική ζωή και αποφασίζουν ξαφνικά να γυμναστούν σκληρά. «Δεν είναι η άσκηση ο εχθρός. Είναι η έντονη, απότομη και ενδεχομένως ακατάλληλη για το συγκεκριμένο άτομο καταπόνηση», τονίζει ο ειδικός, υπενθυμίζοντας πως η τακτική, εξατομικευμένη άσκηση μακροπρόθεσμα θωρακίζει το καρδιαγγειακό σύστημα.

Τα συμπτώματα που επιβάλλουν άμεση διακοπή

Συχνά, το σώμα εκπέμπει προειδοποιητικά σήματα τα οποία λανθασμένα αποδίδονται σε κόπωση ή κακή φυσική κατάσταση. Ο κ. Ιακωβής υπογραμμίζει ότι δεν πρέπει ποτέ να αγνοούνται συμπτώματα όπως ο οπισθοστερνικός πόνος, το αίσθημα βάρους ή πίεσης στο στήθος, η δυσαναλόγως έντονη δύσπνοια και οι ξαφνικές αρρυθμίες ή το έντονο φτερούγισμα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η λιποθυμία (συγκοπή) κατά τη διάρκεια της άσκησης. Ενώ η ζάλη αμέσως μετά την παύση της προσπάθειας μπορεί να οφείλεται σε απλή πτώση της πίεσης, η συγκοπή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της άσκησης αποτελεί ένδειξη σοβαρής υποκείμενης πάθησης και απαιτεί άμεση διερεύνηση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η δραστηριότητα σταματά πάραυτα και καλείται άμεσα βοήθεια μέσω των γραμμών 166 ή 112.

Αδιάγνωστες παθήσεις και η αξία του προληπτικού ελέγχου

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι η καρδιακή ανακοπή μπορεί να συμβεί σε άτομα χωρίς κανένα γνωστό ιατρικό ιστορικό. Οι αιτιολογίες διαφοροποιούνται σημαντικά βάσει της ηλικίας: στους νέους και αθλητές κάτω των 35 ετών κυριαρχούν συνήθως κληρονομικές μυοκαρδιοπάθειες και ηλεκτρικές ανωμαλίες της καρδιάς, ενώ στις ηλικίες άνω των 35 ετών κύριος ένοχος αναδεικνύεται η αθηροσκληρωτική στεφανιαία νόσος.

Επειδή πολλές από αυτές τις παθήσεις παραμένουν σιωπηλές μέχρι την εκδήλωση του πρώτου σοβαρού επεισοδίου, το αίσθημα ευεξίας δεν εξασφαλίζει πλήρη ανοσία. Η πρόληψη μέσω τακτικού, εξατομικευμένου καρδιολογικού ελέγχου –ιδίως πριν από την έναρξη έντονων προγραμμάτων εκγύμνασης–, σε συνδυασμό με την παρουσία απινιδωτών και εκπαιδευμένου προσωπικού σε χώρους άθλησης, αποτελούν τη μόνη ουσιαστική γραμμή άμυνας απέναντι στον αιφνίδιο θάνατο.