Κάθετος Διάδρομος: Το γεωπολιτικό στοίχημα της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης και ο ρόλος Τουρκίας και Αλβανίας

Σε μια περίοδο ραγδαίων ανακατατάξεων στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη, ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) αναδεικνύεται σε κρίσιμο μοχλό γεωπολιτικής και οικονομικής επιρροής. Η πρωτοβουλία διασύνδεσης των συστημάτων φυσικού αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά προσφέρει στην Ελλάδα μια ιστορική ευκαιρία: να μετατραπεί από απλό καταναλωτή σε κεντρική ενεργειακή πύλη και κόμβο διαμετακόμισης για ολόκληρη τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

Η στρατηγική αναβάθμιση της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου

Η υλοποίηση του Καθέτου Διαδρόμου συνδέει τις υποδομές της Ελλάδας με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Με αιχμή του δόρατος τον τερματικό σταθμό LNG στη Ρεβυθούσα και τη νέα πλωτή μονάδα FSRU στην Αλεξανδρούπολη, σε συνδυασμό με τους αγωγούς TAP και IGB, η χώρα διαθέτει πλέον την τεχνική ικανότητα να υποδέχεται υγροποιημένο φυσικό αέριο από ποικίλες πηγές, όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ.

Η στρατηγική σημασία αυτής της εξέλιξης έγκειται στην απεξάρτηση της ευρύτερης περιοχής από το ρωσικό φυσικό αέριο. Καθώς τα υφιστάμενα συμβόλαια τράνζιτ μέσω Ουκρανίας οδηγούνται σε λήξη, ο άξονας Βορρά-Νότου καθίσταται ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια χωρών που μέχρι πρότινος εξαρτώνταν απόλυτα από τη Μόσχα. Η Ελλάδα ενισχύει έτσι τη διαπραγματευτική της ισχύ στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, προσελκύοντας ταυτόχρονα διεθνή επενδυτικά κεφάλαια στον τομέα των δικτύων.

Το γεωπολιτικό παιχνίδι: Πώς τοποθετούνται Τουρκία και Αλβανία

Η εξέλιξη του Καθέτου Διαδρόμου δεν πραγματοποιείται σε γεωπολιτικό κενό. Αντιθέτως, ενεργοποιεί ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες, με γειτονικές χώρες να επιδιώκουν μερίδιο από την ενεργειακή πίτα. Η Τουρκία, επιδιώκοντας διαχρονικά να καταστεί κύριος ενεργειακός κόμβος μεταξύ Ανατολής και Δύσης, παρακολουθεί στενά το εγχείρημα. Η Άγκυρα αξιοποιεί τις δικές της υποδομές εισαγωγής LNG και τους αγωγούς TurkStream και TANAP, αναζητώντας ευκαιρίες να διοχετεύσει ποσότητες αερίου προς τα Βαλκάνια, ανταγωνιζόμενη ή συμπληρώνοντας τις ελληνικές ροές.

Την ίδια στιγμή, η Αλβανία βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης της εγχώριας αγοράς φυσικού αερίου, προσβλέποντας σε πολλαπλά οφέλη. Η διέλευση του αγωγού TAP από το έδαφός της και τα σχέδια για μελλοντικές διασυνδέσεις, όπως ο αγωγός Ionian Adriatic Pipeline (IAP), μπορούν να επιτρέψουν στα Τίρανα να ενταχθούν στο ευρύτερο δίκτυο. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενισχύσει την ενεργειακή διαφοροποίηση της Αλβανίας και θα αναβαθμίσει τη θέση της στα Δυτικά Βαλκάνια.

Οικονομικές προκλήσεις και το μέλλον του έργου

Παρά τη στρατηγική δυναμική, η πλήρης λειτουργία του Καθέτου Διαδρόμου αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Η βασικότερη αφορά τη διασφάλιση μακροχρόνιων δεσμεύσεων δυναμικότητας από τους διαχειριστές και τους εμπόρους ενέργειας, καθώς οι υψηλές χρεώσεις διαμετακόμισης και οι διασυνοριακοί δασμοί μπορούν να καταστήσουν το έργο οικονομικά ασύμφορο. Για την Αθήνα, η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από τη δυνατότητα σύναψης εμπορικών συμφωνιών με χώρες όπως η Ουκρανία και η Μολδαβία, διασφαλίζοντας ότι οι ελληνικές υποδομές δεν θα παραμείνουν απλώς στρατηγικά εργαλεία, αλλά βιώσιμες πηγές εθνικού εισοδήματος.