ΕΕ: Εξετάζει νέο έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου

Την επιβολή νέου έκτακτου φόρου επί των υπερκερδών των ενεργειακών ομίλων εξετάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς το νέο ράλι στις διεθνείς τιμές των καυσίμων απειλεί να πυροδοτήσει ένα ακόμη κύμα ακρίβειας για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Το σχέδιο έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία για τα κράτη μέλη, τα οποία αναζητούν επειγόντως δημοσιονομικούς πόρους προκειμένου να στηρίξουν τους καταναλωτές απέναντι στις δραματικές αυξήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος και θέρμανσης.

Γεωπολιτική κρίση και ιστορικά ρεκόρ κερδοφορίας

Η πρωτοφανής κερδοφορία που καταγράφουν οι εταιρείες εξόρυξης, διύλισης και διανομής υδρογονανθράκων συνδέεται άμεσα με την κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, τις διαταραχές στη διεθνή ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, καθώς και με ακραία καιρικά φαινόμενα. Οι διεθνείς τιμές του αργού πετρελαίου τύπου Brent, παρά την πρόσφατη σταθεροποίηση γύρω από τα 106 δολάρια ανά βαρέλι μετά τα υψηλά των 120 δολαρίων την περασμένη άνοιξη, παραμένουν πάνω από 70% υψηλότερες σε σχέση με την αρχή του έτους.

Το γεγονός αυτό έχει εκτοξεύσει τα περιθώρια κέρδους των παραγωγών ενέργειας, δημιουργώντας έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Ο Ευρωπαίος επίτροπος για το Κλίμα και τη Φορολογία, Βόπκε Χούκστρα, ανακοίνωσε τη συγκρότηση ειδικής ομάδας εργασίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θα διερευνήσει τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα και την τεχνική εφαρμογή ενός πανευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης φορολόγησης.

Το αίτημα των έξι κρατών και η στάση των Βρυξελλών

Σύμφωνα με τον Χούκστρα, συγκεκριμένες εταιρείες αποκομίζουν υπέρογκα οφέλη από την παγκόσμια αναταραχή χωρίς να προσφέρουν επιπρόσθετη αξία ή νέες υπηρεσίες στους πολίτες, κατάσταση που χαρακτηρίζεται ευρέως κοινωνικά άδικη. Ήδη έξι κράτη μέλη –η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Αυστρία– έχουν ζητήσει επίσημα από τις Βρυξέλλες τη διαμόρφωση μιας ενιαίας φορολογικής γραμμής στον κλάδο των ορυκτών καυσίμων.

Παράλληλα, ορισμένες κυβερνήσεις κινούνται ήδη αυτόνομα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πορτογαλία, η οποία προχώρησε στη θέσπιση εθνικού φόρου 33% στα απροσδόκητα κέρδη των εταιρειών πετρελαίου και διύλισης με ορίζοντα εφαρμογής το 2026, επιδιώκοντας να προστατεύσει άμεσα τους εγχώριους καταναλωτές.

Το προηγούμενο του 2022 και οι νομικές προκλήσεις

Η συζήτηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Το 2022, στον απόηχο της ενεργειακής κρίσης που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε επιβάλει συνεισφορά αλληλεγγύης με ελάχιστο συντελεστή 33% στα πλεονάζοντα κέρδη –εκείνα δηλαδή που υπερέβαιναν κατά τουλάχιστον 20% τον ιστορικό μέσο όρο των προηγούμενων ετών. Το μέτρο απέφερε τότε σχεδόν 29 δισεκατομμύρια ευρώ στα δημόσια ταμεία των χωρών της Ένωσης.

Ωστόσο, η Κομισιόν εμφανίζεται προσεκτική, καθώς η προηγούμενη πρωτοβουλία συνάντησε έντονες νομικές αντιδράσεις από ισχυρούς ομίλους της αγοράς, όπως η ExxonMobil, οι οποίοι προσέφυγαν στα ευρωπαϊκά δικαστήρια αμφισβητώντας τη νομιμότητα του φόρου. Όπως παραδέχθηκε ο Χούκστρα, οποιαδήποτε νέα ρύθμιση θα πρέπει να θωρακιστεί αυστηρά νομικά ώστε να αντέξει σε ενδεχόμενες μελλοντικές δικαστικές προσφυγές, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα τη σταθερότητα της ευρωπαϊκής αγοράς.