Γιατί αξίζει να αφαιρέσετε τη λέξη «προσπαθώ» από το λεξιλόγιό σας: Πώς η γλώσσα καθορίζει την αυτοπεποίθηση

«Θα προσπαθήσω να αλλάξω συνήθειες», «θα προσπαθήσω να βρω χρόνο για τον εαυτό μου», «θα προσπαθήσω να ολοκληρώσω το έργο». Πρόκειται για φράσεις που χρησιμοποιούνται σχεδόν μηχανικά στην καθημερινή επικοινωνία. Εκ πρώτης όψεως, η χρήση του ρήματος «προσπαθώ» μοιάζει με μία ένδειξη καλής θέλησης και μετριοπάθειας. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι ειδικοί της συμπεριφορικής ψυχολογίας και της γλωσσολογίας υποστηρίζουν ότι πρόκειται για έναν γλωσσικό μηχανισμό που υποσκάπτει ασυνείδητα την αποφασιστικότητα και την αυτοπεποίθησή μας.

Το ψυχολογικό άλλοθι πίσω από το ρήμα «προσπαθώ»

Η λέξη «προσπαθώ» εμπεριέχει εξαρχής την πιθανότητα της αποτυχίας. Όταν κάποιος δηλώνει ότι «θα προσπαθήσει» να κάνει κάτι, ουσιαστικά δημιουργεί ένα νοητικό άλλοθι για τη μη υλοποίησή του. Αφήνει ανοιχτή την πίσω πόρτα της διαφυγής: αν δεν τα καταφέρει, δεν θα φέρει πλήρη ευθύνη, καθώς είχε προειδοποιήσει ότι απλώς θα έκανε μια απόπειρα.

Αυτή η εσωτερική αμφιβολία μεταδίδεται τόσο στους γύρω μας όσο και στον ίδιο μας τον εγκέφαλο. Η διαφορά ανάμεσα στο «θα το κάνω» και το «θα προσπαθήσω να το κάνω» δεν είναι απλώς σημασιολογική, αλλά δομική. Η πρώτη διατύπωση δηλώνει δέσμευση, σαφή πρόθεση και ανάληψη ευθύνης, ενώ η δεύτερη υποδηλώνει αβεβαιότητα, δισταγμό και έλλειψη αυτοπεποίθησης.

Οι λέξεις που αποδυναμώνουν την προσωπική αποτελεσματικότητα

Το «προσπαθώ» δεν είναι η μόνη λέξη που σαμποτάρει τη δυναμική μας. Υπάρχει μια ολόκληρη κατηγορία εκφράσεων που περιορίζουν το αίσθημα ελέγχου πάνω στη ζωή μας. Εκφράσεις όπως «ελπίζω να γίνει», «ίσως τα καταφέρω» ή «δεν έχω επιλογή, πρέπει» αφαιρούν από το άτομο την ενεργητική του δύναμη και το τοποθετούν σε θέση παθητικού παρατηρητή.

Ιδιαίτερα η χρήση του ρήματος «πρέπει» συχνά δημιουργεί εσωτερική αντίσταση και άγχος, καθώς εκλαμβάνεται ως εξωτερικός καταναγκασμός. Αντίθετα, η συνειδητή επιλογή των λέξεων βοηθά στην καλλιέργεια της λεγόμενης «αυτοαποτελεσματικότητας» (self-efficacy), της πεποίθησης δηλαδή ότι διαθέτουμε τα κατάλληλα εφόδια για να διαχειριστούμε τις καταστάσεις.

Πώς να επαναπρογραμματίσετε τον εσωτερικό σας διάλογο

Η αλλαγή του τρόπου σκέψης ξεκινά από τη συνειδητοποίηση των λέξεων που επιλέγουμε καθημερινά. Αντικαθιστώντας το «θα προσπαθήσω να γυμναστώ» με το «θα γυμναστώ για 20 λεπτά», ο στόχος γίνεται σαφής και συγκεκριμένος. Ακόμη και στην περίπτωση που δεν επιθυμούμε να αναλάβουμε μια υποχρέωση, ένα ξεκάθαρο «δεν θα μπορέσω να το κάνω» είναι πολύ πιο υγιές και ειλικρινές από ένα αόριστο «θα προσπαθήσω».

Η γλώσσα δεν αντικατοπτρίζει μόνο την πραγματικότητά μας, αλλά τη διαμορφώνει. Αφαιρώντας τις ασαφείς και διστακτικές λέξεις από το λεξιλόγιό μας, εκπαιδεύουμε το μυαλό μας στη δράση, στη σαφήνεια και, εν τέλει, σε μια γνήσια και ακλόνητη αυτοπεποίθηση.