Υγεία και Περιβάλλον: Η ανατροπή στη μικρορύπανση από φάρμακα και τα νέα «παραθυράκια» στην υπερσυνταγογράφηση

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος για τον τομέα της υγείας βρίσκονται δύο κρίσιμα και φαινομενικά ασύνδετα ζητήματα, τα οποία ωστόσο αναδεικνύουν την ανάγκη για ορθολογική διαχείριση και επιστημονική τεκμηρίωση: από τη μία πλευρά, τα νέα δεδομένα για τη μικρορύπανση από φαρμακευτικές ουσίες στα αστικά λύματα και, από την άλλη, οι επίμονες στρεβλώσεις στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση διαγνωστικών εξετάσεων.

Επιστημονική ανατροπή για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των φαρμάκων

Μια νέα επιστημονική έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας του ΕΚΠΑ, υπό τον Καθηγητή Νίκο Θωμαΐδη, φέρνει στο φως ανατρεπτικά στοιχεία σχετικά με τα αστικά λύματα. Η μελέτη, η οποία διεξήχθη με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ), του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) και του Συνδέσμου Εταιρειών Φαρμάκων Ευρείας Χρήσης (ΕΦΕΧ), αποδεικνύει ότι η πραγματική επιβάρυνση από φαρμακευτικές ουσίες είναι σημαντικά χαμηλότερη από ό,τι εκτιμάτο μέχρι σήμερα.

Συγκεκριμένα, η συμβολή των φαρμάκων στο τοξικό φορτίο των επεξεργασμένων λυμάτων διαμορφώνεται σε μόλις 7% κατά μέσο όρο στις εγκαταστάσεις που εξετάστηκαν. Το εύρημα αυτό έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση της σχετικής Οδηγίας, οι οποίες απέδιδαν στα φάρμακα περίπου το 66% του συνολικού φορτίου μικρορύπων. Ενόψει της εφαρμογής της νέας ευρωπαϊκής Οδηγίας για τα αστικά λύματα (UWWTD) και του μηχανισμού Διευρυμένης Ευθύνης του Παραγωγού (EPR), οι εκπρόσωποι της φαρμακοβιομηχανίας τονίζουν ότι τα μέτρα πρέπει να βασίζονται σε ρεαλιστικά και επικαιροποιημένα επιστημονικά δεδομένα.

«Λερναία Ύδρα» η υπερσυνταγογράφηση: Το παράδειγμα της TSH και των δεικτών

Την ίδια ώρα, στο πεδίο της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, το φαινόμενο της υπερσυνταγογράφησης συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές του συστήματος. Παρά τη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων επαναληψιμότητας για εργαστηριακές εξετάσεις μέσω πρόσφατης Υπουργικής Απόφασης, παρατηρούνται συστηματικές προσπάθειες παράκαμψης των ηλεκτρονικών φίλτρων.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εξέτασης TSH (θυρεοειδοτρόπος ορμόνη). Όπως επισημαίνουν οι εργαστηριακοί γιατροί (Π.Ο.ΕΡΓ.Ι.), καταγράφεται συχνά η καταχρηστική αναγραφή σχολίων περί «αλλαγής θεραπευτικής αγωγής» ή «τροποποίησης δοσολογίας» στα παραπεμπτικά, αποκλειστικά για να παρακαμφθούν οι χρονικοί περιορισμοί. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ασθενείς που προσέρχονται στα εργαστήρια δηλώνουν πως δεν λαμβάνουν καν φαρμακευτική αγωγή για τον θυρεοειδή.

Ανάλογες πρακτικές εντοπίζονται και στη συνταγογράφηση καρκινικών δεικτών, όπου χρησιμοποιούνται ατεκμηρίωτες διαγνώσεις κακοήθειας (κωδικοί ICD-10) ώστε να ξεπεραστούν τα φίλτρα της ΗΔΙΚΑ, χωρίς ο ασθενής να έχει ιστορικό αντίστοιχης νόσου.

Η ανάγκη για ελέγξιμες και επαληθεύσιμες εξαιρέσεις

Η ιατρική κοινότητα αναγνωρίζει ότι οι άκαμπτοι κανόνες δεν πρέπει να στερούν αναγκαίες εξετάσεις από πραγματικούς ασθενείς. Ωστόσο, η καταχρηστική αξιοποίηση των προβλεπόμενων εξαιρέσεων υπονομεύει την ορθολογική λειτουργία του συστήματος υγείας. Η θέσπιση ελέγξιμων, διαφανών και επαληθεύσιμων διαδικασιών αποτελεί πλέον επιτακτική ανάγκη τόσο για την προστασία των ασθενών όσο και για τη βιωσιμότητα των δημόσιων πόρων.