Τροφική αλλεργία στα παιδιά: Συμπτώματα, διάγνωση και τρόποι αντιμετώπισης

Η τροφική αλλεργία αποτελεί μία από τις συχνότερες προκλήσεις υγείας που καλούνται να διαχειριστούν οι γονείς και οι παιδίατροι κατά τα πρώτα χρόνια ζωής ενός παιδιού. Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα της Ελληνικής Εταιρείας Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, Ηπατολογίας & Διατροφής (ΕΕΠΓΗΔ), περίπου το 6% με 8% των βρεφών και νηπίων εκδηλώνει αλλεργία σε κάποιο τρόφιμο. Το ποσοστό αυτό μπορεί να εκτοξευθεί έως και το 80% όταν υπάρχει έντονο οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών.

Άμεση και επιβραδυνόμενη αλλεργική αντίδραση: Πώς εκδηλώνονται

Οι αλλεργικές αντιδράσεις διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες, ανάλογα με τον χρόνο εκδήλωσης των συμπτωμάτων μετά την κατανάλωση του αλλεργιογόνου:

Η άμεση αντίδραση εμφανίζεται μέσα σε λίγα λεπτά έως ελάχιστες ώρες. Χαρακτηρίζεται από έντονο πρήξιμο στο πρόσωπο ή στη στοματική κοιλότητα (χείλη, γλώσσα), ρινοεπιπεφυκίτιδα, βήχα, δύσπνοια και εκτεταμένες δερματικές κοκκινίλες. Σε σπάνιες αλλά σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε αναφυλακτικό σοκ με απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης, απειλώντας άμεσα τη ζωή του παιδιού.

Η επιβραδυνόμενη αντίδραση μπορεί να εκδηλωθεί μετά από ώρες ή ακόμη και ημέρες. Τα συμπτώματα αφορούν κυρίως το δέρμα (ξηροδερμία, έκζεμα, ατοπική δερματίτιδα) και το γαστρεντερικό σύστημα. Τα βρέφη συχνά παρουσιάζουν δυσκολία στη σίτιση, ανορεξία, εμετούς, επίμονους κολικούς, διάρροια ή ακόμα και ίχνη αίματος στις κενώσεις.

Διαγνωστική προσέγγιση και εξειδικευμένες εξετάσεις

Για την ακριβή διάγνωση της άμεσης αλλεργικής αντίδρασης, οι ειδικοί καταφεύγουν σε δερματικές δοκιμασίες νυγμού (skin prick tests) και αιματολογικό έλεγχο (γενική αίματος, IgE και ειδικά αντισώματα RAST) για τον εντοπισμό του ένοχου τροφίμου.

Αντίθετα, όταν επικρατούν γαστρεντερικές εκδηλώσεις επιβραδυνόμενου τύπου, κρίνεται απαραίτητη η αξιολόγηση από παιδογαστρεντερολόγο. Σε αυτές τις περιπτώσεις πραγματοποιείται ενδοσκοπικός έλεγχος με βιοψίες, ώστε να εντοπιστεί η φλεγμονή και η αύξηση των ηωσινοφίλων κυττάρων στον βλεννογόνο του πεπτικού σωλήνα. Συμπληρωματικά, μπορούν να εφαρμοστούν ειδικές επιδερμικές δοκιμασίες (patch tests).

Θεραπεία, ειδικά γάλατα και διάρκεια των συμπτωμάτων

Ο βασικός πυλώνας της αντιμετώπισης είναι ο αποκλεισμός του υπεύθυνου αλλεργιογόνου. Τα συχνότερα τρόφιμα που ενοχοποιούνται είναι το αγελαδινό γάλα (3%), το αυγό (1,5%), οι ξηροί καρποί (1%), καθώς και το σιτάρι και η σόγια (0,5%). Ενώ η αλλεργία στους ξηρούς καρπούς συνήθως απαιτεί δια βίου αποφυγή, η αλλεργία στο γάλα αγελάδας έχει καλύτερη πρόγνωση.

Στα βρέφη με αλλεργία στο αγελαδινό γάλα, η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση ειδικού γάλακτος εκτεταμένης υδρόλυσης, το οποίο είναι αποτελεσματικό σε 9 στα 10 περιστατικά. Για το 10% των βρεφών που δεν ανταποκρίνεται, χορηγείται ειδικό συνθετικό γάλα με ελεύθερα αμινοξέα. Στις περιπτώσεις αποκλειστικού θηλασμού, η μητέρα ακολουθεί ειδική δίαιτα αποφυγής ώστε να μην διακοπεί η φυσική σίτιση. Η διάρκεια της θεραπευτικής αποχής κυμαίνεται από 6 έως 9 μήνες για τις ήπιες περιπτώσεις και μπορεί να φτάσει έως τα 3 χρόνια σε σοβαρότερες μορφές εντεροπάθειας.