Το αθηναϊκό θέατρο σε σταυροδρόμι: Η πληθώρα σκηνών, ο κατακερματισμός και οι εργασιακές προκλήσεις

Με την εκκίνηση της νέας θεατρικής περιόδου στην πρωτεύουσα, το κοινό έρχεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπο με ένα εξαιρετικά κατακερματισμένο τοπίο. Η Αθήνα συνεχίζει να κατέχει ένα άτυπο ρεκόρ, καθώς οι ενεργές θεατρικές σκηνές στην Αττική προσεγγίζουν πλέον τις 300 –χωρίς να συνυπολογίζονται οι εναλλακτικοί και μη αδειοδοτημένοι χώροι–, με νέες αίθουσες να προστίθενται αδιάκοπα στον πολιτιστικό χάρτη. Μέσα σε αυτή την πρωτοφανή προσφορά, οι θεατρόφιλοι καλούνται να αναζητήσουν τα «κρυμμένα διαμάντια», συχνά όμως βρίσκονται αποπροσανατολισμένοι μπροστά σε έναν διαρκώς διογκούμενο καλλιτεχνικό πληθωρισμό.

Η θεατρική πανσπερμία και το φαινόμενο του «σούπερ μάρκετ»

Τα στατιστικά στοιχεία αποτυπώνουν με σαφήνεια τη φυσιογνωμία του εγχώριου θεατρικού χώρου: περίπου το 60% των σκηνών διαθέτει χωρητικότητα από 30 έως μόλις 200 θέσεις. Με εξαίρεση τις παραδοσιακές μεγάλες αίθουσες γύρω από το Σύνταγμα και το Κολωνάκι, η συντριπτική πλειονότητα των υπολοίπων λειτουργεί με εναλλασσόμενο ρεπερτόριο. Το ιστορικό μοντέλο των θιασαρχών που διατηρούσαν σταθερό κοινό και κρατούσαν μία παραγωγή ζωντανή για ολόκληρη τη σεζόν έχει σχεδόν εξαλειφθεί, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως αυτή της Μπέτυς Αρβανίτη.

Ως συνέπεια, αρκετοί χώροι μετατρέπονται σταδιακά σε ιδιότυπα θεατρικά «σούπερ μάρκετ», φιλοξενώντας διαφορετικά έργα ανά ημέρα ή διήμερο. Πολλές παραγωγές ανακοινώνονται προκαταβολικά για «λίγες μόνο παραστάσεις» –κατά το πρότυπο των εβδομαδιαίων προσφορών– και παρατείνονται αποκλειστικά εφόσον σημειώσουν άμεση εμπορική επιτυχία. Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ελάχιστοι ανεξάρτητοι οργανισμοί, όπως το θέατρο Πορεία, το Προσκήνιο και το Θέατρο του Νέου Κόσμου, καταφέρνουν να διατηρούν διακριτή καλλιτεχνική ταυτότητα και σταθερές ομάδες συνεργατών, πέρα από τους μεγάλους θεσμικούς πόλους όπως το Εθνικό Θέατρο και η Στέγη.

Επιχορηγήσεις-«ψίχουλα» και η ανάγκη θεσμικών κανόνων

Στη βάση της θεατρικής πυραμίδας κινούνται δεκάδες ανεξάρτητες ομάδες που αναζητούν οικονομικά προσιτή στέγη για να εκφραστούν. Αν και η καλλιτεχνική ποιότητα δεν λείπει –με αξιόλογες προσπάθειες να καταγράφονται ακόμη και σε αυτοσχέδιους χώρους–, η παντελής απουσία κανόνων εντείνει την ανασφάλεια για το σύνολο του κλάδου, από τους νέους αποφοίτους έως τους καταξιωμένους επαγγελματίες.

Το πρόβλημα εκκινεί από την έλλειψη μιας συνεκτικής κρατικής πολιτικής για τον πολιτισμό. Ενώ στο παρελθόν η ενίσχυση συνδεόταν με το συνολικό καλλιτεχνικό στίγμα και τη συνέπεια των φορέων, σήμερα τα δημόσια κονδύλια έχουν κατακερματιστεί σε επιχορηγήσεις μικρής κλίμακας, συχνά χωρίς διαφανή αιτιολόγηση των κριτηρίων αξιολόγησης. Για την ουσιαστική εξυγίανση του κλάδου, οι συντελεστές του χώρου αναδεικνύουν ως άμεση προτεραιότητα τη θέσπιση συλλογικών συμβάσεων εργασίας, την πληρωμή των δοκιμών και τη διασφάλιση ποιοτικών όρων λειτουργίας σε όλες τις θεατρικές αίθουσες.