Πολυφαρμακία στην τρίτη ηλικία: Γιατί 3 στις 10 επείγουσες εισαγωγές συνδέονται με τα φάρμακα

Έναν σοβαρό και συχνά υποτιμημένο κίνδυνο για την υγεία των ηλικιωμένων αναδεικνύουν τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, καθώς η καθημερινή λήψη πολλαπλών σκευασμάτων εξελίσσεται σε βασική αιτία νοσηλειών. Σύμφωνα με τα στοιχεία, έως και τρεις στις δέκα επείγουσες εισαγωγές ατόμων άνω των 65 ετών στα νοσοκομεία σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη φαρμακευτική τους αγωγή και το φαινόμενο της πολυφαρμακίας.

Οι αόρατοι κίνδυνοι και η κατάσταση στην Ελλάδα

Ως πολυφαρμακία ορίζεται η ταυτόχρονη καθημερινή χρήση πέντε ή περισσότερων φαρμάκων από έναν ασθενή. Παρότι η πρακτική αυτή είναι συνήθης λόγω της συνύπαρξης πολλαπλών χρόνιων νοσημάτων στην τρίτη ηλικία, κρύβει σημαντικές παγίδες. Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Κλινικής Φαρμακολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Χρυσάνθη Σαρδέλη, η λήψη πολλών σκευασμάτων μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις, ανεπιθύμητες ενέργειες, πτώσεις και σύγχυση, μειώνοντας δραστικά την ποιότητα ζωής και τη συμμόρφωση στη θεραπεία.

Σύμφωνα με τη διεθνή μελέτη γήρανσης SHARE, ο μέσος όρος πολυφαρμακίας στην Ευρώπη για άτομα άνω των 65 ετών ανέρχεται στο 36,2%. Στην Ελλάδα, ωστόσο, επιμέρους έρευνες καταγράφουν ακόμη υψηλότερα ποσοστά. Μελέτη σε ΚΑΠΗ της Αχαΐας έδειξε ποσοστό 45,8%, ενώ σε αστικούς πληθυσμούς της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης η πολυφαρμακία εκτινάσσεται στο 56,5%. Παράλληλα, ευρωπαϊκές και ελληνικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι το 10% έως 12,8% του συνόλου των νοσοκομειακών εισαγωγών στους ηλικιωμένους προκαλείται απευθείας από ανεπιθύμητες παρενέργειες σκευασμάτων.

Δυνητικά ακατάλληλα φάρμακα και έλλειψη συντονισμού

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι ότι όταν ένας ασθενής λαμβάνει πολλά φάρμακα, υπερδιπλασιάζεται η πιθανότητα να του συνταγογραφηθεί τουλάχιστον ένα δυνητικά ακατάλληλο σκεύασμα. Μεταναλύσεις δείχνουν ότι 39,6% έως 74% των ηλικιωμένων υπό καθεστώς πολυφαρμακίας παίρνουν κάποιο φάρμακο που θα έπρεπε να αποφεύγεται. Η κατάσταση είναι ακόμη πιο οξεία στις δομές μακροχρόνιας φροντίδας και στα γηροκομεία, όπου η πολυφαρμακία αγγίζει το 93% και η χρήση ακατάλληλων φαρμάκων ξεπερνά το 90%.

Βασική αιτία του προβλήματος αποτελεί ο κατακερματισμός της περίθαλψης: οι ηλικιωμένοι επισκέπτονται συχνά πολλούς διαφορετικούς γιατρούς και φαρμακεία, χωρίς να υπάρχει ένας κεντρικός έλεγχος για το σύνολο των σκευασμάτων, συμπεριλαμβανομένων των μη συνταγογραφούμενων προϊόντων και των συμπληρωμάτων διατροφής.

Η σημασία του τακτικού φαρμακευτικού ελέγχου

Για τον περιορισμό των επιπλοκών, η ιατρική κοινότητα διαθέτει εξειδικευμένους καταλόγους με περίπου 100 κατηγορίες φαρμάκων που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή στους ασθενείς άνω των 65 ετών. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η λύση βρίσκεται στη θέσπιση ενός ετήσιου, πλήρους ελέγχου της φαρμακευτικής αγωγής.

Η διαδικασία αυτή, η οποία εφαρμόζεται με επιτυχία σε αρκετές χώρες, επιτρέπει στον οικογενειακό γιατρό ή σε έναν εξειδικευμένο κλινικό φαρμακολόγο να αξιολογήσει την αναγκαιότητα κάθε σκευάσματος, να διακόψει τα περιττά ή ακατάλληλα και να αναπροσαρμόσει τις δοσολογίες, διασφαλίζοντας την αποτελεσματική και ασφαλή θεραπεία των ηλικιωμένων.