Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Μπούμερανγκ για Άγκυρα και Τρίπολη – «Ξεπαγώνει» η συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου για την ΑΟΖ

Σε ένα σοβαρό διπλωματικό μπούμερανγκ για την Τουρκία και τη Λιβύη εξελίσσεται η πρόσφατη απόπειρα αναβίωσης και κύρωσης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου. Αντί να επιτύχουν τη στρατηγική απομόνωση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ενέργειες της Άγκυρας και της Τρίπολης λειτούργησαν ως καταλύτης, φέρνοντας ακόμη πιο κοντά την Αθήνα και το Κάιρο. Οι δύο πρωτεύουσες αποφάσισαν να επανεκκινήσουν τις διαβουλεύσεις για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών τους, ανοίγοντας εκ νέου τον φάκελο της μερικής συμφωνίας του 2020.

Επανεκκίνηση των συνομιλιών ανατολικά του 28ου μεσημβρινού

Το έναυσμα για την αναθέρμανση των επαφών δόθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελατί. Οι δύο αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν την πλήρη αντίθεσή τους σε μονομερείς ενέργειες που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και συμφώνησαν να προχωρήσουν στη συγκρότηση τεχνικών επιτροπών.

Το ενδιαφέρον πλέον εστιάζεται στις θαλάσσιες περιοχές ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Υπενθυμίζεται ότι η ιστορική συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου τον Αύγουστο του 2020 είχε μείνει σκόπιμα μερική, καθώς το Κάιρο διατηρούσε επιφυλάξεις για την επέκτασή της προς τα ανατολικά, αποφεύγοντας να εμπλακεί σε περιοχές όπου η Άγκυρα εγείρει αξιώσεις μηδενίζοντας την επήρεια νησιών όπως το Καστελόριζο. Η απόφαση της Αιγύπτου να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών για το συγκεκριμένο τμήμα συνιστά μια σαφή μετατόπιση και σημαντική διπλωματική επιτυχία για την Αθήνα.

Οι γεωπολιτικές ανησυχίες του Καΐρου και το φρένο στη «Γαλάζια Πατρίδα»

Η στάση του Καΐρου εδράζεται σε βαθύτερους γεωπολιτικούς προβληματισμούς. Η κυβέρνηση του προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι εκτιμά ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει ευθέως και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει έντονη δυσφορία για την προσπάθεια της Άγκυρας να αυξήσει τη στρατιωτική και πολιτική της επιρροή στη γειτονική Λιβύη – ιδιαίτερα στα ανατολικά της χώρας, όπου το Κάιρο διατηρεί παραδοσιακά ισχυρά ερείσματα.

Παρά τις πιέσεις που είχε ασκήσει κατά καιρούς η τουρκική ηγεσία υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τάζοντας στην Αίγυπτο μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», το Κάιρο αρνήθηκε να νομιμοποιήσει αυθαιρεσίες εις βάρος της Ελλάδας. Ακόμη και στην τρέχουσα φάση εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου, οι στρατηγικές διαφωνίες για την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν αγεφύρωτες.

Η νέα πρωτοβουλία Αθήνας και Καΐρου αποδεικνύει ότι οι τεχνητές εντάσεις και τα νομικά αστήρικτα לפי-μνημόνια δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα. Αντιθέτως, ενισχύουν τις συμμαχίες των κρατών που παραμένουν προσηλωμένα στη διεθνή νομιμότητα και τη σταθερότητα στην περιοχή.