Δημήτρης Καλοκύρης: Οι «Παρασάγγες» και τα γοητευτικά θραύσματα μιας αντιιστορίας

Η λέξη «παρασάγγης», με καταγωγή από την αρχαία περσική γλώσσα (φαρσάνγκ), αντιστοιχούσε κάποτε στα τριάντα στάδια που διένυε ένας πεζός σε μία ώρα πορείας. Ο Ξενοφών τη χρησιμοποίησε για να καταγράψει την επική πορεία των Μυρίων, ωστόσο στο σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο η έννοια αποκτά ένα ριζικά νέο, πολυδιάστατο νόημα. Με την ολοκλήρωση του τρίτομου έργου του Δημήτρη Καλοκύρη «Παρασάγγες» από τις εκδόσεις Άγρα, η απόσταση ανάμεσα στο βίωμα και την ανάμνηση, την πραγματικότητα και την επινόηση, εκμηδενίζεται μέσα από μια ευφυή και παιγνιώδη λογοτεχνική διαδρομή.

Μια ιδιότυπη εγκυκλοπαίδεια της Μεταπολίτευσης

Το μνημειώδες αυτό έργο συγκροτείται εκ πρώτης όψεως ως μια αλλόκοτη εγκυκλοπαίδεια με αλφαβητική διάταξη. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, λειτουργεί ως μια έμμεση αυτοβιογραφία και το αρχείο μιας ολόκληρης εποχής. Συνομιλώντας υπόγεια με τις παραδόσεις του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του Ζορζ Περέκ, του Μίλοραντ Πάβιτς και του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, τα λήμματα του Καλοκύρη μετατρέπονται σε γέφυρες ανάμεσα στην ιστορία και τη μυθοπλασία.

Καλύπτοντας την περίοδο της Μεταπολίτευσης, το έργο δεν εστιάζει στις κυρίαρχες αφηγήσεις, αλλά ευρετηριάζει τα θραύσματα μιας γνήσιας αντιιστορίας. Πρόκειται για τα ελάσσονα, ακατάγραφα συμβάντα και τις λεπτές χειρονομίες της μνήμης που κινδύνευαν να χαθούν στη λήθη, τα οποία διασώζονται χάρη στην τυπογραφική φροντίδα και τη συγγραφική οξυδέρκεια.

Παραδοξογραφία και έκκεντροι βίοι στα όρια του μύθου

Κεντρικό ρόλο στις σελίδες των τόμων διαδραματίζει η παραδοξογραφία, ένα λησμονημένο γραμματολογικό είδος με ρίζες στην αρχαιότητα. Ο αναγνώστης συναντά μορφές όπως ο Πλήθων Γεμιστός, αλλά και σκοτεινές φυσιογνωσίες που παρεισέφρησαν στα περιθώρια της επίσημης ιστορίας: από τον εκκεντρικό Έλληνα περιηγητή της Ασίας Παναγιώτη Ποταγό, μέχρι τον διαβόητο πλαστογράφο Κωνσταντίνο Σιμωνίδη.

Ανάμεσα σε αυτά ξεπροβάλλουν μυθικά παράδοξα, όπως το «φυτικό αρνί της Ταρταρίας» –το φυτό του 17ου αιώνα που υποτίθεται πως γεννούσε ζωντανά αρνιά–, το οποίο παραδόξως είχε καταγραφεί ακόμη και στην εμβληματική «Εγκυκλοπαίδεια» του Ντενί Ντιντερό και του Ζαν λε Ροντ ντ’ Αλαμπέρ. Μέσα από αυτές τις αντιπαραθέσεις, ο συγγραφέας θολώνει σκόπιμα τα όρια ανάμεσα στο τι υπήρξε πραγματικά και στο τι θα μπορούσε να είχε υπάρξει.

Το καλειδοσκοπικό κολάζ μιας αφηγηματικής περιπέτειας

Η δομή των βιβλίων βασίζεται σε ένα καλειδοσκοπικό κολάζ, άμεσα συνδεδεμένο με το εικαστικό σύμπαν του Καλοκύρη. Μικροαφηγήσεις, νανοδοκίμια, γλωσσικά παιχνίδια και αναπάντεχες παρετυμολογίες συγκροτούν μια λογοτεχνική μηχανή που μπορεί να διαβαστεί γραμμικά, τυχαία ή αποσπασματικά. Ταυτόχρονα, το έργο διαπνέεται από το πνεύμα της περιπέτειας, αντλώντας έμπνευση από τον Λουκιανό και τον Ιούλιο Βερν έως λαϊκά αναγνώσματα όπως ο Ταρζάν και τα έργα του παραγνωρισμένου Αριστείδη Κυριακού.

Εντέλει, οι «Παρασάγγες» αναδεικνύουν την ίδια την ουσία της λογοτεχνίας: μια διαρκή παρέκβαση που διευρύνει την εμπειρία και αποδεικνύει πως ακόμη και στις ραγδαίες μεταβολές του χρόνου, η γοητεία της αφήγησης παραμένει αναλλοίωτη.