Τέλος εποχής για τα μνημόνια: Πρόωρη έξοδος της Ελλάδας από τη μεταπρογραμματική εποπτεία

Στην οριστική απαλλαγή από το τελευταίο θεσμικό απομεινάρι της μνημονιακής περιόδου οδεύει η Ελλάδα, καθώς είναι πλέον θέμα χρόνου η πρόωρη έξοδος της χώρας από το καθεστώς της μεταπρογραμματικής εποπτείας. Η εξέλιξη αυτή, που συντελείται στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του σχετικού ευρωπαϊκού πλαισίου, συνιστά ένα ισχυρότατο πολιτικό και οικονομικό ορόσημο, επισφραγίζοντας την πλήρη επιστροφή της ελληνικής οικονομίας στην ευρωπαϊκή κανονικότητα.

Η αναθεώρηση των κανόνων και το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο

Μέχρι σήμερα, ο ευρωπαϊκός κανονισμός προέβλεπε ότι τα κράτη-μέλη που εντάχθηκαν σε προγράμματα διάσωσης παρέμεναν σε καθεστώς ειδικής μεταπρογραμματικής παρακολούθησης έως ότου αποπληρώσουν τουλάχιστον το 75% της χρηματοδοτικής βοήθειας που έλαβαν από τους επίσημους πιστωτές. Με δεδομένο ότι για την Ελλάδα οι αποπληρωμές εκτείνονται σε βάθος δεκαετιών –με τις τελευταίες δόσεις να έχουν προγραμματιστεί για το μακρινό 2070–, η διάταξη αυτή διατηρούσε μια παρατεταμένη τυπική εκκρεμότητα.

Με την προωθούμενη αναθεώρηση, η οποία βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο επεξεργασίας στις Βρυξέλλες, το κριτήριο αλλάζει ριζικά. Η απαλλαγή από την εποπτεία θα επέρχεται με τη συμπλήρωση πέντε ετών από τη λήξη του προγράμματος, υπό τη βασική προϋπόθεση ότι δεν διαπιστώνονται μεσοπρόθεσμοι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητα του χρέους και την ικανότητα εξυπηρέτησης των δανειακών υποχρεώσεων της εκάστοτε χώρας. Οι επίσημες ανακοινώσεις από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς αναμένονται πιθανότατα εντός του Νοεμβρίου.

Η ιδιαιτερότητα της ελληνικής περίπτωσης

Η Ελλάδα αποτελεί μια μοναδική περίπτωση στο ευρωπαϊκό τοπίο. Μετά την τυπική ολοκλήρωση του τρίτου μνημονίου το 2018, η χώρα δεν εισήλθε άμεσα σε απλή μεταπρογραμματική εποπτεία, αλλά παρέμεινε σε καθεστώς «ενισχυμένης εποπτείας» έως το καλοκαίρι του 2022. Στην απλή μεταπρογραμματική παρακολούθηση εντάχθηκε μόλις πριν από δύο χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι κανονικά θα συμπλήρωνε την προβλεπόμενη πενταετία το καλοκαίρι του 2027.

Η ευνοϊκή αναπροσαρμογή του πλαισίου ανοίγει τον δρόμο για την παράκαμψη των εναπομεινασών τακτικών αξιολογήσεων μέχρι το 2027. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η διακοπή αυτών των περιοδικών ελέγχων αφαιρεί και το τελευταίο ειδικό στίγμα που συνόδευε την ελληνική οικονομία από το 2010. Στο εξής, η χώρα θα αξιολογείται ισότιμα με όλα τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποκλειστικά στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού εξαμήνου.

Θετικό σήμα προς τις διεθνείς αγορές

Η εξέλιξη αυτή έχει κατά κύριο λόγο ισχυρό συμβολικό και ψυχολογικό χαρακτήρα, ωστόσο παράγει ουσιαστικά οφέλη για την επενδυτική εικόνα της χώρας. Αποτελεί έμπρακτη επιβεβαίωση της εμπιστοσύνης των πιστωτών προς τη δημοσιονομική τροχιά της Ελλάδας.

Το έδαφος για την ιστορική αυτή απόφαση έχει ήδη προετοιμαστεί από τις πρόσφατες εκθέσεις των Βρυξελλών. Τον περασμένο Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστοποίησε την πλήρη ικανότητα της Αθήνας να εξυπηρετεί απρόσκοπτα το χρέος της, ενώ παράλληλα η χώρα διαγράφηκε οριστικά από τον πίνακα των ευρωπαϊκών οικονομιών με «μακροοικονομικές ανισορροπίες». Η ραγδαία αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους –το οποίο κινείται σταθερά προς επίπεδα κάτω από το 130% του ΑΕΠ–, η εξυγίανση των τραπεζικών χαρτοφυλακίων από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και η διατήρηση ισχυρών πρωτογενών πλεονασμάτων παρέχουν τη στέρεη βάση για να κλείσει, με κάθε επισημότητα, ο κύκλος των μνημονίων.