Γιατί βράζει η Ευρώπη: Η κοινωνική οργή για την ακρίβεια, τη στέγαση και το αδιέξοδο των κυβερνήσεων

Ένα εκρηκτικό κοκτέιλ ακρίβειας, στεγαστικής πίεσης και υποβάθμισης των δημόσιων υπηρεσιών έχει οδηγήσει εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στους δρόμους των ευρωπαϊκών μητροπόλεων. Από το Παρίσι και τη Μαδρίτη μέχρι τη Λισαβόνα, το Μιλάνο και τα Τίρανα, οι μαζικές κινητοποιήσεις του τελευταίου διαστήματος αποτυπώνουν μια βαθιά κοινωνική απογοήτευση, καθώς η ραγδαία επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου συμπίπτει με τα εξαιρετικά στενά δημοσιονομικά περιθώρια των κρατών.

Η στεγαστική ασφυξία και η πίεση στα νοικοκυριά

Αν και το αυξημένο ενεργειακό κόστος –επηρεασμένο από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις– επιβαρύνει εκ νέου τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το κύμα των διαμαρτυριών δεν οφείλεται σε έναν ενιαίο παράγοντα. Στον ευρωπαϊκό Νότο, το κυρίαρχο πρόβλημα εντοπίζεται στο κόστος στέγασης. Στην Ισπανία, οι κινητοποιήσεις πυροδοτήθηκαν συμβολικά από την έξωση μιας 87χρονης γυναίκας, της Μαρικαρμέν Αμπασκάλ, έπειτα από υπέρογκη αύξηση ενοικίου κατά 230% από επενδυτικό ταμείο.

Παρόμοια είναι η εικόνα στην Πορτογαλία, όπου σημειώθηκε η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση τιμών ακινήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση (16,5% σύμφωνα με τη Eurostat). Ο Πορτογάλος υπουργός Οικονομικών, Ζοακίμ Μιράντα Σαρμέντο, αναγνώρισε στο CNBC ότι η στεγαστική κρίση αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για την κοινωνία. Παράλληλα, στην Ιταλία οι πορείες κατά του κόστους διαβίωσης συνοδεύτηκαν από συγκρούσεις στο Μιλάνο, ενώ στην Αλβανία οι φοιτητικές διαμαρτυρίες για τα δίδακτρα έλαβαν έντονα αντικυβερνητικό χαρακτήρα με στόχο τον Έντι Ράμα.

Το γαλλικό «σημείο ανάφλεξης» και η απώλεια εισοδήματος

Το επίκεντρο της κοινωνικής αναταραχής βρίσκεται αναμφίβολα στη Γαλλία, όπου πάνω από μισό εκατομμύριο διαδηλωτές πλημμύρισαν τους δρόμους. Αυτό που ξεκίνησε από μαθητικές κινητοποιήσεις για τις υποδομές των σχολείων εξελίχθηκε ταχύτατα σε μια γενικευμένη εξέγερση ενάντια στην πτώση της αγοραστικής δύναμης, σημαδευόμενη σε ορισμένες περιπτώσεις από βίαια επεισόδια.

Τα μακροοικονομικά δεδομένα εξηγούν τη συσσωρευμένη οργή. Σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία Insee, η ανεργία αυξήθηκε στο 8,3%, ενώ στους νέους αγγίζει το 21,6%. Ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 3,1%, με την ενέργεια να καταγράφει άλμα άνω του 21%. Αναλύσεις του French Institute of Economics για τη Le Monde καταδεικνύουν ότι μια τετραμελής οικογένεια έχει χάσει περίπου 1.200 ευρώ ετησίως σε αγοραστική δύναμη από το 2024. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Ντάγκλας Γέιτς, η οικονομική δυσπραγία λειτουργεί ως καταλύτης σε ένα ήδη πολωμένο πολιτικό περιβάλλον.

Ο δημοσιονομικός πονοκέφαλος και το καμπανάκι των αγορών

Η κοινωνική έκρηξη εκδηλώνεται σε μια στιγμή που οι κυβερνήσεις αδυνατούν να προσφέρουν γενναιόδωρα πακέτα στήριξης. Στη Γαλλία, ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί επιχειρεί να συγκρατήσει το έλλειμμα (5,4% του ΑΕΠ) μέσω παγώματος μισθών στο Δημόσιο και περικοπών στις αναρρωτικές άδειες, προκαλώντας περαιτέρω αντιδράσεις.

Η αδυναμία υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων χωρίς πολιτικό κόστος θορυβεί τις αγορές. Οι αποδόσεις των γαλλικών ομολόγων κατέγραψαν άνοδο, ενώ αναλυτές όπως η Σάρον Μπελ της Goldman Sachs και ο Μάικ Μπελ της RBC BlueBay Asset Management προειδοποιούν ότι η δημοσιονομική προσαρμογή θα είναι επώδυνη, με ορατό ακόμη και τον κίνδυνο μιας νέας κρίσης δημόσιου χρέους, εάν η Ευρώπη δεν ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την κοινωνική συνοχή.