Παγκόσμια οικονομία: Η εύθραυστη ανθεκτικότητα και τα σημάδια μιας επερχόμενης κρίσης

Η παγκόσμια οικονομία έχει επιτύχει μέχρι σήμερα έναν άθλο που υπό άλλες συνθήκες θα φάνταζε απίθανος: κατόρθωσε να αντέξει δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις, ένα σφοδρό ενεργειακό σοκ, την επίμονη αναζωπύρωση του πληθωρισμού και την ιστορική άνοδο των επιτοκίων, χωρίς να διολισθήσει σε γενικευμένη ύφεση. Ωστόσο, κορυφαίοι διεθνείς αναλυτές και οικονομικοί θεσμοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, υπογραμμίζοντας ότι αυτή η αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα έχει ημερομηνία λήξης.

Στις εργασίες της ετήσιας συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην Μπανγκόκ, οι υπουργοί Οικονομικών και οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορεί να μην αντιμετωπίζουν συνθήκες κατάρρευσης τύπου 2008, όμως τα περιθώρια απορρόφησης νέων κραδασμών στενεύουν επικίνδυνα. Όσο οι γεωπολιτικές εντάσεις παρατείνονται, τόσο πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η τρέχουσα σταθερότητα είναι επίπλαστη.

Οι τρεις πυλώνες στήριξης και η σκοτεινή πλευρά τους

Σύμφωνα με ανάλυση της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, η διεθνής οικονομία έχει διασωθεί μέχρι στιγμής χάρη σε τρεις βασικούς αποσβεστήρες κραδασμών, καθένας εκ των οποίων, ωστόσο, κρύβει σημαντικούς κινδύνους για το μέλλον:

1. Η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI): Οι μαζικές επενδύσεις σε υποδομές AI αποτέλεσαν ισχυρό μοχλό ανάπτυξης, ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ, οι οποίες κατέγραψαν τις ισχυρότερες επιδόσεις μεταξύ των χωρών της G7. Από την άλλη πλευρά, η υπερσυγκέντρωση κεφαλαίων στην τεχνολογία απορροφά ρευστότητα από την ευρύτερη αγορά, αφήνοντας τις παραδοσιακές επιχειρήσεις αντιμέτωπες με δυσβάσταχτο κόστος δανεισμού.

2. Η χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου: Η άντληση από τα αποθέματα κατέστησε δυνατή την απορρόφηση των ελλειμμάτων προσφοράς από τη Μέση Ανατολή, αποτρέποντας ένα ανεξέλεγκτο ράλι τιμών. Ωστόσο, η δεξαμενή αυτή αρχίζει να εξαντλείται. Εάν η ανάφλεξη επεκταθεί, πλήττοντας παραγωγούς όπως η Σαουδική Αραβία, η άμυνα των αποθεμάτων δεν θα είναι πλέον διαθέσιμη.

3. Ο κινεζικός αντιπληθωρισμός: Η απόφαση του Πεκίνου να διοχετεύσει φθηνά προϊόντα στις διεθνείς αγορές συγκράτησε τις παγκόσμιες πληθωριστικές πιέσεις. Αυτό το «κινεζικό ανάχωμα», ωστόσο, αποδιαρθρώνει τη βιομηχανική παραγωγή των δυτικών κρατών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γερμανίας, της οποίας η βαριά βιομηχανία ασφυκτιά υπό το βάρος του υψηλού ενεργειακού κόστους και του ασιατικού ανταγωνισμού.

Το δημοσιονομικό αδιέξοδο και ο κατακερματισμός

Την ίδια ώρα, τα περιθώρια ελιγμών για τις κυβερνήσεις συρρικνώνονται. Οι υψηλές αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν εκτινάξει το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους. Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, και ο διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, Άντριου Μπέιλι, απευθύνουν προειδοποιήσεις για αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία. Εντούτοις, μια βίαιη επιστροφή στη λιτότητα προσκρούει στις απαιτήσεις των πολιτών για στήριξη απέναντι στο κόστος ζωής, αλλά και στην ανάγκη χρηματοδότησης της ενεργειακής μετάβασης και της εθνικής άμυνας.

Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την κρίση των πολυμερών θεσμών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου παραμένει αδρανοποιημένος, ενώ το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα δυσκολεύονται να ανακόψουν το κύμα προστατευτισμού που επανέφερε η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και υιοθετούν πλέον ευρύτερα οι μεγάλες δυνάμεις. Το διεθνές οικονομικό οικοδόμημα βρίσκεται μπροστά σε μια δομική αναδιάταξη, όπου οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν και τα περιθώρια διαχείρισης μιας νέας παγκόσμιας κρίσης λιγοστεύουν επικίνδυνα.