Ο «Μπετόβεν της τζαζ»: Οι θρυλικές χαμένες ηχογραφήσεις του Τζον Κολτρέιν έρχονται στο φως

Στο βάθος ακούγονται χαμηλόφωνες συζητήσεις από τα τραπέζια, το γέλιο μιας γυναίκας και το τρίξιμο μιας καρέκλας. Πάνω στη σκηνή, όμως, εκτυλίσσεται καθαρή μουσική ιστορία. Ο Τζον Κολτρέιν, συχνά αποκαλούμενος ως ο «Μπετόβεν της τζαζ» για το εύρος και το βάθος του οράματός του, ξεδιπλώνει τις πρωτοποριακές αρμονικές του ιδέες πλαισιωμένος από το θρυλικό του κουαρτέτο. Για δεκαετίες, η ύπαρξη των σπάνιων ντοκουμέντων από εκείνες τις βραδιές αποτελούσε αντικείμενο αστικού μύθου μεταξύ των μουσικών. Σήμερα, τα περιβόητα «Tiberi Tapes» ετοιμάζονται να δουν επίσημα το φως της δημοσιότητας, προσφέροντας ένα ανεκτίμητο παράθυρο στην πιο δημιουργική περίοδο του κορυφαίου σαξοφωνίστα.

Το μυστικό χρονικό των «Tiberi Tapes»

Η ιστορία ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Ο Φρανκ Τίμπερι, σαξοφωνίστας και μετέπειτα καθηγητής στο περίφημο μουσικό κολέγιο Berklee, παρακολουθούσε στενά την εξέλιξη του Κολτρέιν ήδη από τη συνεργασία του τελευταίου με τον Μάιλς Ντέιβις στο ιστορικό άλμπουμ «Kind of Blue». Θέλοντας να μελετήσει σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο ο Κολτρέιν απελευθερωνόταν από τις παραδοσιακές δομές του bebop προς έναν πιο τροπικό (modal) αυτοσχεδιασμό, ο Τίμπερι αποφάσισε να δράσει ανορθόδοξα.

Από τα μέσα του 1960 έως τα τέλη του 1964, ο Τίμπερι ακολουθούσε το συγκρότημα στα νάιτ κλαμπ της Νέας Υόρκης και της Φιλαδέλφειας, όπως τα Jazz Gallery, Showboat και Pep’s. Κρατώντας ένα φορητό μαγνητόφωνο Concertone TR-100 κρυμμένο σε μια πάνινη τσάντα και περνώντας το καλώδιο του μικροφώνου μέσα από το σακάκι του, άλλαζε τις μπομπίνες στα τυφλά μέσα στο ημίφως. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μοναδικό αρχείο τουλάχιστον 26 ωρών, καταγεγραμμένο αποκλειστικά για εκπαιδευτική και προσωπική μελέτη, με το επίκεντρο να βρίσκεται πάντοτε στο σαξόφωνο.

Η αρμονική ελευθερία του κλασικού κουαρτέτου

Στις ηχογραφήσεις αυτές αποτυπώνεται η χημεία του «κλασικού κουαρτέτου» της τζαζ: ο Μακόι Τάινερ στο πιάνο, ο Έλβιν Τζόουνς στα τύμπανα και ο Τζίμι Γκάρισον στο κοντραμπάσο. Όπως επισημαίνει ο Έλληνας σαξοφωνίστας Δημήτρης Βασιλάκης, ο Τίμπερι κατέγραφε τις συναυλίες χωρίς να τον απασχολεί η ηχητική πιστότητα των υπόλοιπων οργάνων, αλλά η σύλληψη της ουσίας και της ενέργειας του Κολτρέιν.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η ζωντανή εκτέλεση του εμβληματικού «Giant Steps». Σε αντίθεση με την ταχύτατη και αυστηρά δομημένη στούντιο εκτέλεση, στη ζωντανή αυτή ηχογράφηση ο Κολτρέιν προσεγγίζει το κομμάτι σε πιο αργό τέμπο, με μια πρωτοφανή αίσθηση άνεσης, απόλυτου ελέγχου και διάθεσης για αρμονικό πειραματισμό.

Η ιστορική αποκατάσταση και η κυκλοφορία από την Impulse

Αν και το 2001 η δισκογραφική εταιρεία Impulse και οι κληρονόμοι του μουσικού εξέτασαν το ενδεχόμενο έκδοσης του υλικού, τα τεχνολογικά μέσα της εποχής δεν επέτρεπαν την επαρκή αποκατάσταση του πρωτογενούς ήχου. Πλέον, η εξέλιξη της ψηφιακής επεξεργασίας ήχου, σε συνδυασμό με την επερχόμενη εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Κολτρέιν, κατέστησαν δυνατή την υλοποίηση του εγχειρήματος.

Ένα επιλεγμένο τμήμα των «Tiberi Tapes» αναμένεται να κυκλοφορήσει σε μια ειδική έκδοση τεσσάρων LP και τριών CD. Την έκδοση θα συνοδεύουν αναλύσεις από τον βιογράφο του καλλιτέχνη, Λιούις Πόρτερ, τον ιστορικό της μουσικής Άσλεϊ Καν και την ερευνήτρια Λόρεν ντι Γκραφ, επισφραγίζοντας τη σημασία ενός αρχείου που μετατράπηκε από μυστικό πάθος ενός καθηγητή σε παγκόσμιο πολιτιστικό κειμήλιο.