Παγκόσμια οικονομία: Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο 2008; – Οι ομοιότητες και οι νέες απειλές

Η διεθνής οικονομική συγκυρία παρουσιάζει ολοένα και περισσότερα κοινά σημεία με την περίοδο που προηγήθηκε της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Η εντυπωσιακή άνοδος των χρηματιστηριακών δεικτών, η συσσώρευση χρέους και η διάχυτη αίσθηση ανθεκτικότητας της παγκόσμιας οικονομίας δημιουργούν ένα κλίμα ευφορίας, το οποίο ωστόσο ενδέχεται να υποκρύπτει επικίνδυνο εφησυχασμό. Αν και η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται απαραίτητα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, οι προειδοποιητικές ενδείξεις πληθαίνουν.

Οι επικίνδυνες ομοιότητες: Υπεραισιοδοξία και μη τραπεζική μόχλευση

Πριν από το ξέσπασμα του 2008, η παρατεταμένη ανάπτυξη και η σταθερότητα είχαν καλλιεργήσει τη βεβαιότητα ότι οι οικονομικοί κύκλοι είχαν τιθασευτεί, την ώρα που κάτω από την επιφάνεια συσσωρεύονταν τοξικά στεγαστικά δάνεια και υψηλή τραπεζική μόχλευση. Σήμερα, η πρώτη βασική ομοιότητα εντοπίζεται στο χάσμα μεταξύ της χρηματιστηριακής ευφορίας και των πραγματικών δεδομένων. Οι τεράστιες προσδοκίες γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη οδηγούν σε ιστορικά υψηλές αποτιμήσεις, όμως ελλοχεύει ο κίνδυνος απότομης διόρθωσης εάν τα μελλοντικά εταιρικά κέρδη δεν επιβεβαιώσουν τις εκτιμήσεις. Όπως υπογραμμίζει η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, η συγκέντρωση επενδύσεων που χρηματοδοτούνται με χρέος μπορεί να πολλαπλασιάσει τις συνέπειες μιας ξαφνικής αναστροφής του κλίματος.

Παράλληλα, ο κίνδυνος της μόχλευσης έχει μετατοπιστεί εκτός του παραδοσιακού τραπεζικού τομέα. Οργανισμοί ιδιωτικών πιστώσεων, επενδυτικά κεφάλαια και σκιώδεις χρηματοπιστωτικοί φορείς διαχειρίζονται τεράστιο όγκο ρευστότητας. Στις αγορές κρατικών ομολόγων, επενδυτικές στρατηγικές που βασίζονται σε βραχυπρόθεσμο δανεισμό ενδέχεται, σε περίπτωση αναταραχής, να πυροδοτήσουν κύμα αναγκαστικών πωλήσεων και αλυσιδωτές αντιδράσεις.

Από τα στεγαστικά δάνεια στο δημόσιο χρέος: Οι κρίσιμες διαφορές

Παρά τις ανησυχητικές αναλογίες, υφίστανται θεμελιώδεις διαφορές σε σχέση με το 2008. Το επίκεντρο των ευπαθειών έχει αλλάξει: τότε το πρόβλημα εντοπιζόταν στα ιδιωτικά στεγαστικά δάνεια και στους αδύναμους ισολογισμούς των τραπεζών. Σήμερα, το αυστηρότερο εποπτικό πλαίσιο θωρακίζει το τραπεζικό σύστημα, ωστόσο η βασική απειλή προέρχεται πλέον από τα ιστορικά υψηλά επίπεδα του δημόσιου χρέους και το αυξημένο κόστος εξυπηρέτησής του.

Το ασφυκτικό μακροοικονομικό πλαίσιο και τα όρια διάσωσης

Το σημερινό μακροοικονομικό τοπίο περιπλέκεται περαιτέρω από τις γεωπολιτικές εντάσεις, τις ενεργειακές αναταράξεις και τον οικονομικό κατακερματισμό. Με την παγκόσμια ανάπτυξη να κινείται σε μέτρια επίπεδα (κοντά στο 2,9%) και τον πληθωρισμό να παραμένει επίμονος, τα περιθώρια αντίδρασης των αρχών είναι δραματικά περιορισμένα.

Σε περίπτωση νέας κρίσης, οι κεντρικές τράπεζες δεν θα έχουν την ίδια ευχέρεια για επιθετική νομισματική χαλάρωση χωρίς να αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό, ενώ τα υπερχρεωμένα κράτη αδυνατούν να υλοποιήσουν γενναία πακέτα διάσωσης. Παρότι ένα νέο 2008 δεν αποτελεί νομοτέλεια, η ανάγκη για έγκαιρο έλεγχο της μόχλευσης και αποφυγή του εφησυχασμού αποτελεί το κρισιμότερο δίδαγμα της εποχής μας.