Οικογενειακές επιχειρήσεις: Το κρίσιμο στοίχημα της διαδοχής και οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας

Ποιος θα αναλάβει τα ηνία μιας οικογενειακής επιχείρησης όταν αποχωρήσει ο δημιουργός της; Το ερώτημα αυτό, αν και φαντάζει απλό, αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα για το ελληνικό επιχειρείν. Η διαδοχή δεν αφορά αποκλειστικά την επιλογή ενός προσώπου, αλλά περιλαμβάνει τον σαφή καθορισμό των ρόλων, τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας, τον τρόπο λήψης των αποφάσεων και τη διαχείριση της περιουσίας που έχει αναπτυχθεί γύρω από την επιχείρηση.

Το έλλειμμα στρατηγικού σχεδιασμού στις ελληνικές επιχειρήσεις

Παρά τη σημασία της ομαλής μετάβασης, πολλές ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις δεν διαθέτουν ακόμη ένα συγκεκριμένο, καταγεγραμμένο σχέδιο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του EY Entrepreneurship Barometer Greece 2025, το 59% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα είναι οικογενειακές. Ως βασικότερες προκλήσεις αναδεικνύονται ο σχεδιασμός της διαδοχής και της μετάβασης μεταξύ των γενεών (45%), καθώς και η εξισορρόπηση οικογενειακών και επιχειρηματικών συμφερόντων (42%).

Ωστόσο, μόλις το 31% των επιχειρήσεων διαθέτει επίσημο σχέδιο διαδοχής. Το 16% αντιμετωπίζει το ζήτημα μέσα από άτυπες συζητήσεις, το 33% δεν το έχει εξετάσει ακόμη, ενώ μόλις το 3% έχει απευθυνθεί σε εξωτερικούς συμβούλους. Αντίστοιχα ευρήματα καταγράφει και η έρευνα Family Business Survey της PwC, όπου μόλις το 24% των ελληνικών εταιρειών δήλωνε ότι διαθέτει ισχυρό και καταγεγραμμένο πλάνο.

Οι τρεις βασικές προκλήσεις στη διαδικασία της διαδοχής

Η διαδικασία της μετάβασης προσκρούει σε σημαντικά εμπόδια. Όπως επισημαίνει ο Θεόδωρος Κρίντας, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της συμβουλευτικής εταιρείας Koubaras Ltd, η πρώτη πρόκληση συνδέεται με τη δημογραφική συρρίκνωση. Καθώς οι οικογένειες γίνονται μικρότερες, μειώνεται και ο αριθμός των πιθανών διαδόχων, καθιστώντας κρίσιμο το εάν υπάρχει μέλος της επόμενης γενιάς που όχι μόνο θέλει αλλά και μπορεί να αναλάβει την ευθύνη.

Η δεύτερη πρόκληση αφορά την καθυστερημένη προετοιμασία. Συχνά οι επιχειρηματίες ξεκινούν τη συζήτηση υπό την πίεση του χρόνου ή έπειτα από ένα έκτακτο γεγονός, αναζητώντας αποσπασματικές λύσεις από λογιστές ή νομικούς, χωρίς μια ολιστική στρατηγική. Η τρίτη πρόκληση εστιάζει στα στερεότυπα του ιδρυτή. Παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο ή ο βαθμός συγγένειας δεν διασφαλίζουν τη διοικητική ικανότητα και την επιχειρηματική επάρκεια.

Ο οδικός χάρτης για την ομαλή επιχειρηματική μετάβαση

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η προετοιμασία της διαδοχής πρέπει να ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα, ανεξάρτητα από τον άμεσο ορίζοντα αποχώρησης του ιδρυτή. Το πρώτο βήμα είναι η πλήρης αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης: ποιος διοικεί, ποιος κατέχει μετοχές και ποιος επιθυμεί πραγματικά να συμμετάσχει στο μέλλον.

Στη συνέχεια, απαιτείται η επιλογή του κατάλληλου μοντέλου διαδοχής, η ρύθμιση των νομικών και φορολογικών παραμέτρων και η σταδιακή ανάληψη ευθυνών από τον νέο επικεφαλής. Παράλληλα, καθοριστικό στοιχείο είναι ο διαχωρισμός της διοίκησης από την ιδιοκτησία, καθώς ένα μέλος της οικογένειας μπορεί να διατηρεί μετοχική σχέση χωρίς απαραίτητα να ασκεί εκτελεστικά καθήκοντα.