Ευρωπαϊκή Ένωση: «Φρένο» στο ατελείωτο scrolling, τις κρυφές διαφημίσεις και τις παγίδες των συνδρομών

Ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αλληλεπιδρούν με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις ψηφιακές πλατφόρμες και το ηλεκτρονικό εμπόριο δρομολογεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέσω της προτεινόμενης Πράξης για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη (Digital Fairness Act), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να θέσει αυστηρά όρια σε σχεδιαστικές πρακτικές που καλλιεργούν την ψηφιακή εξάρτηση, παραπλανούν τους καταναλωτές και επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τα οικονομικά τους. Στο επίκεντρο των ρυθμίσεων τίθεται η προστασία των ανηλίκων και των ευάλωτων χρηστών από μηχανισμούς που μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής μπροστά στις οθόνες.

Έλεγχος στον εθιστικό σχεδιασμό και την αυτόματη αναπαραγωγή

Μία από τις πλέον καθοριστικές παρεμβάσεις της νέας νομοθετικής πρότασης είναι η υποχρέωση των τεχνολογικών κολοσσών να παρέχουν στους χρήστες ουσιαστικό έλεγχο των εφαρμογών τους. Συγκεκριμένα, οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να απενεργοποιούν το ατελείωτο scrolling (infinite scroll), την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay), καθώς και τις αδιάκοπες ειδοποιήσεις που διατηρούν την προσοχή τους δεσμευμένη. Παρότι οι λειτουργίες αυτές δεν απαγορεύονται καθολικά, η Κομισιόν καθιστά σαφές ότι η χρήση τους δεν θα πρέπει να επιβάλλεται ως προεπιλογή. Αντίστοιχοι κανόνες διαφάνειας και περιορισμού της ψυχολογικής χειραγώγησης αναμένεται να εφαρμοστούν τόσο σε εξελιγμένα chatbots τεχνητής νοημοσύνης όσο και σε εφαρμογές ψηφιακής συντροφικότητας.

Τέλος στα «σκοτεινά μοτίβα» και τις συνδρομητικές παγίδες

Το ευρωπαϊκό σχέδιο στοχεύει εξίσου δυναμικά στην καταπολέμηση των αποκαλούμενων «σκοτεινών μοτίβων» (dark patterns). Πρόκειται για παραπλανητικές τεχνικές διεπαφής, όπως τα ψευδή μηνύματα ότι ένα προϊόν «εξαντλείται άμεσα», τα οποία δημιουργούν τεχνητή πίεση για γρήγορες αγορές. Ταυτόχρονα, θεσπίζονται αυστηρότερα κριτήρια για τις διαδικτυακές συνδρομές. Η διαδικασία ακύρωσης θα πρέπει να είναι εξίσου απλή με την εγγραφή, ενώ οι πάροχοι θα υποχρεούνται να προειδοποιούν έγκαιρα για τη λήξη των δωρεάν δοκιμαστικών περιόδων. Κρίσιμο σημείο αποτελεί η πρόβλεψη ότι η μετάβαση σε συνδρομή επί πληρωμή θα απαιτεί τη ρητή και ενεργή συναίνεση του καταναλωτή, αποτρέποντας τις αυτόματες χρεώσεις.

Διαφάνεια στους influencers, τα διαδικτυακά παιχνίδια και βαριά πρόστιμα

Το νέο πλαίσιο ρυθμίζει επίσης τη δράση των εμπορικών δημιουργών περιεχομένου. Οι influencers θα υποχρεούνται να επισημαίνουν με απόλυτη σαφήνεια κάθε εμπορική τοποθέτηση ή χορηγούμενη ανάρτηση, απαγορεύοντας πρακτικές που εκμεταλλεύονται την αφέλεια παιδιών και εφήβων. Παράλληλα, στα διαδικτυακά παιχνίδια δρομολογούνται φραγμοί σε επιθετικές μεθόδους πληρωμών για πρόοδο (pay-to-win) και σε μηχανισμούς που προσομοιάζουν σε τυχερά παίγνια. Για την ενίσχυση της εξυπηρέτησης, κατοχυρώνεται το δικαίωμα άμεσης επικοινωνίας με φυσικό εκπρόσωπο, πέρα από τα αυτοματοποιημένα συστήματα.

Για την αποτελεσματική επιβολή των κανόνων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών των παραβατών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των Βρυξελλών, το συνολικό οικονομικό όφελος για τους καταναλωτές μπορεί να ανέλθει στα 13,7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Το επόμενο διάστημα, το κείμενο της πρότασης θα τεθεί σε διαπραγμάτευση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ προκειμένου να λάβει την τελική του μορφή.