Κυτταρομεγαλοϊός (CMV): Πώς μεταδίδεται και γιατί απειλεί εγκύους και νεογνά

Έναν «σιωπηλό», αλλά δυνητικά εξαιρετικά επικίνδυνο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία αποτελεί ο κυτταρομεγαλοϊός (CMV). Πρόκειται για έναν ευρύτατα διαδεδομένο ιό, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένει ασυμπτωματικός στον γενικό πληθυσμό, ωστόσο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές στα έμβρυα, τα νεογνά και τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Τα νεότερα δεδομένα γύρω από τη μετάδοση, τις επιπτώσεις και τη διαχείριση της λοίμωξης αναδείχθηκαν στο 19ο Διεθνές Συνέδριο για τον Κυτταρομεγαλοϊό στην Αθήνα, υπό τη συμπροεδρία του καθηγητή Κλινικής Ιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γιώργου Σουρβίνου, και της καθηγήτριας Παιδιατρικής του ΕΚΠΑ, Βάνας Παπαευαγγέλου.

Πώς μεταδίδεται ο ιός και ποιοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο

Σύμφωνα με τα επιστημονικά στοιχεία, ο κυτταρομεγαλοϊός εντοπίζεται στο 40% έως 60% του πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες, ενώ στις αναπτυσσόμενες τα ποσοστά αγγίζουν έως και το 100%. Ο ιός μεταδίδεται μέσω της άμεσης επαφής με σωματικά υγρά, κυρίως το σάλιο και τα ούρα. Καθημερινές συνήθειες, όπως το φιλί στο στόμα, το μοίρασμα σκευών φαγητού ή ποτηριών, καθώς και η επαφή με τα ούρα κατά την αλλαγή πάνας, αποτελούν συνήθεις οδούς διασποράς.

Ιδιαίτερα ευάλωτες θεωρούνται οι έγκυες γυναίκες, ειδικά όσες έχουν ήδη μικρά παιδιά στην οικογένεια ή έρχονται σε επαφή με βρέφη σε παιδικούς σταθμούς. Η μόλυνση της μητέρας μπορεί να είναι πρωτοπαθής (πρώτη έκθεση στον ιό) ή δευτεροπαθής (επανενεργοποίηση προϋπάρχοντος στελέχους). Σε κάθε περίπτωση, ο ιός μπορεί να διαπεράσει τον πλακούντα και να μολύνει το αναπτυσσόμενο έμβρυο, οδηγώντας σε συγγενή λοίμωξη.

Συγγενής λοίμωξη: Οι επιπτώσεις στα νεογνά

Ο κυτταρομεγαλοϊός αποτελεί το δεύτερο συχνότερο αίτιο νευρολογικής αναπηρίας στα παιδιά μετά το σύνδρομο Down. Όπως επισημαίνει ο κ. Σουρβίνος, περίπου το 25% των περιπτώσεων παιδικής βαρηκοΐας και το 10% των περιστατικών εγκεφαλικής παράλυσης αποδίδονται σε συγγενή λοίμωξη από CMV. Παρόλα αυτά, το 80% με 85% των παιδιών που γεννιούνται με τον ιό δεν παρουσιάζουν αρχικά συμπτώματα.

Επειδή ορισμένες νευροαναπτυξιακές βλάβες μπορεί να εκδηλωθούν σταδιακά κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής, κρίνεται αναγκαία η στενή ιατρική παρακολούθηση των νεογνών για τουλάχιστον πέντε έτη. Η διαδικασία αυτή απαιτεί τη συνδρομή διεπιστημονικής ομάδας (παιδίατροι, λοιμωξιολόγοι, νευρολόγοι, ωτορινολαρυγγολόγοι και αναπτυξιολόγοι), επιφέροντας σημαντική ψυχολογική φόρτιση στην οικογένεια και επιβάρυνση στα συστήματα υγείας.

Διάγνωση στην κύηση και ευάλωτες ομάδες ασθενών

Η έγκαιρη διερεύνηση πιθανής λοίμωξης κατά την εγκυμοσύνη βασίζεται σε εξειδικευμένες ορολογικές εξετάσεις, οι οποίες προσδιορίζουν αν πρόκειται για πρόσφατη ή παλαιότερη μόλυνση. Σε περίπτωση ενδείξεων, συνιστάται αμνιοπαρακέντηση μετά την 21η εβδομάδα κύησης για την ανίχνευση του ιικού DNA στο αμνιακό υγρό, παράλληλα με στοχευμένο υπερηχογραφικό και μαγνητικό έλεγχο του εμβρυϊκού εγκεφάλου.

Πέρα από τα έμβρυα, υψηλό κίνδυνο διατρέχουν οι ανοσοκατεσταλμένοι και οι μεταμοσχευμένοι ασθενείς. Σε αυτές τις ομάδες, η επανενεργοποίηση του ιού μπορεί να προκαλέσει πνευμονίτιδα, ηπατίτιδα, αμφιβληστροειδίτιδα, σοβαρές αιματολογικές διαταραχές ή ακόμα και απόρριψη του μοσχεύματος, καθιστώντας την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση απολύτως κρίσιμες.