28η Οκτωβρίου: Τελικά τρώμε μπακαλιάρο σκορδαλιά; Πώς ξεκίνησε η μεγάλη παρεξήγηση

Κάθε χρόνο, με την έλευση της 28ης Οκτωβρίου, παρατηρείται ένα γνώριμο φαινόμενο: εκτός από τη σύγχυση που εκφράζουν ορισμένοι στις καθιερωμένες τηλεοπτικές συνεντεύξεις δρόμου σχετικά με το ιστορικό περιεχόμενο της επετείου, επικρατεί και ένα γενικευμένο γαστρονομικό μπέρδεμα. Αρκετοί πολίτες αναρωτιούνται αν στο παραδοσιακό τραπέζι της ημέρας του «Όχι» επιβάλλεται να σερβιριστεί ο κλασικός τηγανητός μπακαλιάρος με σκορδαλιά.

Η αυθεντική παράδοση της 25ης Μαρτίου και ο ρόλος της νηστείας

Η ιστορική και εθιμοτυπική πραγματικότητα είναι ξεκάθαρη: η παράδοση του παστού μπακαλιάρου συνδέεται αποκλειστικά και μόνο με την 25η Μαρτίου. Η συγκεκριμένη εθνική επέτειος συμπίπτει με τη δεσποτική και θεομητορική εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, η οποία εντάσσεται χρονικά στην αυστηρή περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Σύμφωνα με τους κανόνες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, τη συγκεκριμένη ημέρα προβλέπεται κατ’ εξαίρεση κατάλυση ιχθύος, οίνου και ελαίου. Καθώς η πρόσβαση σε φρέσκο ψάρι ήταν στο παρελθόν εξαιρετικά δύσκολη για τους πληθυσμούς της ηπειρωτικής Ελλάδας, ο παστός μπακαλιάρος –ένα τρόφιμο φθηνό, ανθεκτικό στη συντήρηση και εύκολο στη μεταφορά– καθιερώθηκε ως το απόλυτο εθνικό πιάτο της ημέρας.

Πώς προέκυψε το γαστρονομικό μπέρδεμα της 28ης Οκτωβρίου

Αντίθετα, η 28η Οκτωβρίου στερείται οποιασδήποτε θρησκευτικής νηστείας. Το ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι πώς κατέληξε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να αναζητά το ίδιο ακριβώς έδεσμα και στην επέτειο του 1940. Πρόκειται ουσιαστικά για μια «παρεξήγηση εκ συνηθείας» που άρχισε να εδραιώνεται σταδιακά από τα μέσα του 20ού αιώνα.

Η αργία, το κλείσιμο των σχολείων, οι μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις, καθώς και η συγκέντρωση της οικογένειας γύρω από ένα εορταστικό τραπέζι, οδήγησαν σε μια άτυπη αντιγραφή των τελετουργικών της μίας εθνικής γιορτής στην άλλη. Με την πάροδο των δεκαετιών, οι τηλεοπτικές αναφορές, οι διαφημιστικές καμπάνιες και τα μενού των τοπικών ταβερνών ενίσχυσαν αυτή τη σύγχυση, καθιστώντας τον μπακαλιάρο σχεδόν αυτονόητη επιλογή και για το φθινοπωρινό τριήμερο.

Από τη θεωρία στην πράξη: Το πιάτο παραμένει διαχρονική επιλογή

Παρότι δεν υφίσταται επίσημο ιστορικό ή θρησκευτικό έθιμο που να επιβάλλει την κατανάλωση ψαριού την 28η Οκτωβρίου, τίποτα δεν εμποδίζει τους καταναλωτές να απολαύσουν το αγαπημένο τους πιάτο. Αντιθέτως, η παρασκευή του στο σπίτι αποτελεί μια εξαιρετική λύση για ένα πλούσιο οικογενειακό γεύμα χωρίς το αυξημένο κόστος μιας εξόδου σε χώρους εστίασης.

Το μυστικό για την επιτυχία του πιάτου βασίζεται σε τρία βασικά βήματα: το σωστό και υπομονετικό ξαλμύρισμα του παστού ψαριού, το τραγανό και αέρινο κουρκούτι που εξασφαλίζει ιδανικό τηγάνισμα, και βεβαίως την παραδοσιακή σκορδαλιά με βάση την πατάτα και την ισορροπημένη ένταση. Ακόμη κι αν η ιστορία καταγράφει διαφορετικά τα δεδομένα, η γαστρονομία αποδεικνύει για μία ακόμη φορά ότι τα σύγχρονα έθιμα διαμορφώνονται συχνά από την ίδια τη γευστική προτίμηση των πολιτών.