Συναγερμός από τους κεντρικούς τραπεζίτες Ισπανίας και Πορτογαλίας για τη στεγαστική κρίση

Σε κοινό μέτωπο προειδοποιήσεων για τις ανησυχητικές διαστάσεις που προσλαμβάνει η στεγαστική κρίση στην Ιβηρική Χερσόνησο προχώρησαν οι επικεφαλής των κεντρικών τραπεζών της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Κατά τη διάρκεια οικονομικού συνεδρίου στη Λισαβόνα, οι δύο αξιωματούχοι κατέστησαν σαφές ότι η έντονη ανισορροπία μεταξύ της υψηλής ζήτησης και της εξαιρετικά υποτονικής προσφοράς νέων ακινήτων συνιστά πλέον σοβαρή απειλή για την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ισορροπία.

Το δομικό έλλειμμα προσφοράς και η εκτόξευση των τιμών

Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Πορτογαλίας, Άλβαρο Σάντος Περέιρα, χαρακτήρισε τη στεγαστική δυσχέρεια ως τον σημαντικότερο εγχώριο κίνδυνο για τη χώρα του, υπολογίζοντας το έλλειμμα κατοικιών σε περίπου 300.000 μονάδες. Όπως τόνισε, η επίλυση του προβλήματος απαιτεί δραστική ενίσχυση της οικοδομικής δραστηριότητας, καθώς η χώρα ανεγείρει σήμερα μόλις 27.000 κατοικίες ετησίως, συγκριτικά με τις 126.000 που καταγράφονταν το 2002.

Ο Πορτογάλος τραπεζίτης στάθηκε ιδιαίτερα στα εμπόδια που καθηλώνουν την αγορά, επισημαίνοντας τη δυσκολία προσέλκυσης εργατικού δυναμικού στον κατασκευαστικό τομέα και καλώντας σε άμεση μείωση της γραφειοκρατίας και επιτάχυνση των διαδικασιών έκδοσης οικοδομικών αδειών. Το αποτέλεσμα αυτής της ασφυξίας αποτυπώνεται στους αριθμούς: σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το δεύτερο τρίμηνο, η Πορτογαλία σημείωσε τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση τιμών κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση με άλμα 16,5%, ενώ στην Ισπανία η άνοδος έφτασε το 12,1%, υπερβαίνοντας κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 4,7%.

Οι πιέσεις από τον τουρισμό και το κενό κοινωνικής στέγασης

Από την πλευρά του, ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, Χοσέ Λουίς Εσκριβά, υπογράμμισε ότι οι ισχυροί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης, η μετανάστευση και η δημογραφική αύξηση έχουν πυροδοτήσει πρωτοφανή ζήτηση, στην οποία ο κατασκευαστικός κλάδος αδυνατεί να ανταποκριθεί. Παράλληλα, σημείωσε ότι η άνθηση του τουρισμού ασκεί πρόσθετες πιέσεις στο ήδη περιορισμένο οικιστικό απόθεμα και των δύο χωρών.

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία παραμένει η δραματική υστέρηση στον τομέα της κοινωνικής στέγασης. Στην Πορτογαλία, οι κοινωνικές κατοικίες αντιπροσωπεύουν μόλις το 2% του συνολικού αποθέματος, ενώ στην Ισπανία το ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 1,5% και 1,7%. Οι επιδόσεις αυτές απέχουν παρασάγγας από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος διαμορφώνεται στο 7%, εντείνοντας τον αποκλεισμό των ευάλωτων στρωμάτων από την αγορά κατοικίας.

Κοινωνική οργή χωρίς συστημικό τραπεζικό κίνδυνο

Παρά την απότομη άνοδο των τιμών, ο Χοσέ Λουίς Εσκριβά εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, διαχωρίζοντας τη σημερινή συγκυρία από την κτηματομεσιτική φούσκα που προκάλεσε την κρίση του 2010. Όπως ανέφερε, τα επίπεδα μόχλευσης και δανεισμού για τα νοικοκυριά και τους κατασκευαστές παραμένουν σε ελεγχόμενα επίπεδα, αποτρέποντας άμεσους τραπεζικούς κινδύνους.

Ωστόσο, το πρόβλημα μεταφράζεται σε οξεία κοινωνική κρίση. Με τα ενοίκια να υπερβαίνουν κατά πολύ την αύξηση των μισθών, οι διαμαρτυρίες πληθαίνουν σε Μαδρίτη και Λισαβόνα, όπου πολίτες κατασκηνώνουν σε δημόσιους χώρους διεκδικώντας άμεσα μέτρα για προσιτή στέγαση. Τέλος, αμφότεροι οι κεντρικοί τραπεζίτες απέφυγαν να τοποθετηθούν για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια, επικαλούμενοι την περίοδο σιωπής ενόψει της επικείμενης συνόδου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.