Σαντάμ Χαφτάρ: Το γεωπολιτικό παζάρι για τη διαδοχή στη Λιβύη, η στροφή προς την Τουρκία και ο αντίκτυπος στην Ελλάδα

Στη ρευστή και κατακερματισμένη πολιτική σκακιέρα της Λιβύης, ένα νέο πρόσωπο αναδεικνύεται ταχύτατα σε ρυθμιστή των εξελίξεων. Ο Σαντάμ Χαφτάρ, γιος του ισχυρού στρατάρχη της ανατολικής Λιβύης, Χαλίφα Χαφτάρ, δεν περιορίζεται πλέον στα στρατιωτικά του καθήκοντα ως υπαρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Βεγγάζης. Αντίθετα, διεκδικεί ανοιχτά πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιτική ηγεσία της χώρας, επιδιώκοντας να διασφαλίσει τη διαδοχή της οικογενειακής δυναστείας μέσα από σύνθετες ισορροπίες και απρόσμενες διπλωματικές ανατροπές.

Η οικογενειακή δυναστεία και η εκκαθάριση της ανατολικής εξουσίας

Καθώς ο ηλικιωμένος Χαλίφα Χαφτάρ προετοιμάζει την επόμενη ημέρα, οι γιοι του έχουν αναλάβει καίριους μοχλούς ελέγχου. Ενώ ο Χαλίντ Χαφτάρ ηγείται του γενικού επιτελείου διατηρώντας ισχυρούς δεσμούς με το Κάιρο και ο Μπελκασέμ Χαφτάρ διαχειρίζεται τα τεράστια κονδύλια της ανοικοδόμησης μέσω του αρμόδιου κρατικού ταμείου, ο Σαντάμ έχει αναλάβει τον ρόλο του βασικού πολιτικού διαπραγματευτή με το εξωτερικό.

Η ενίσχυση της θέσης του συνοδεύτηκε από δραστικές κινήσεις στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Κομβικό σημείο αποτέλεσε η αιφνίδια απομάκρυνση του επί δώδεκα έτη προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σάλεχ, ενός παραδοσιακού παράγοντα με βαθιές φυλετικές ρίζες και στενές σχέσεις με την Αίγυπτο. Με την εκλογή του Αλ Σαλχίν Αμπντουλνάμπι και τον περιορισμό της κοινοβουλευτικής θητείας, ο Σαντάμ Χαφτάρ εξουδετέρωσε ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στα σχέδιά του για απόλυτη επιρροή στην ανατολική Λιβύη.

Το επικίνδυνο παζάρι με την Άγκυρα και η ελληνική διπλωματία

Οι συνέπειες της ανακατανομής ισχύος αποτυπώθηκαν άμεσα στη διεθνή διπλωματία, με επίκεντρο τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Λίγους μήνες μετά την επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην Αθήνα και τις επαφές του με την ελληνική κυβέρνηση για το μεταναστευτικό και τις θαλάσσιες ζώνες, η Βουλή της Βεγγάζης προχώρησε σε μια εντυπωσιακή μεταστροφή: επικύρωσε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η ίδια απέρριπτε κατηγορηματικά επί σειρά ετών.

Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως ένα άνοιγμα τακτικής προς την Τουρκία. Μετά την αποτυχημένη εκστρατεία κατά της Τρίπολης το 2020, όπου η τουρκική στρατιωτική εμπλοκή ανέκοψε την προέλαση των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, ο Σαντάμ Χαφτάρ φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι η πρόσβαση στην εξουσία προϋποθέτει συμβιβασμούς με την Άγκυρα, ακόμη κι αν αυτό διαταράσσει τις σχέσεις με την Αθήνα και απειλεί τις ισορροπίες νοτίως της Κρήτης.

Ο ρόλος της Ουάσιγκτον και το στοίχημα της εξουσίας

Παράλληλα, η προσπάθεια του Σαντάμ Χαφτάρ να εδραιωθεί συμπίπτει με τις διπλωματικές πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών για μια συνολική πολιτική διευθέτηση που θα οδηγήσει σε εκλογές ή σε μια ενιαία κυβέρνηση. Ο ίδιος επιδιώκει να παρουσιαστεί στη διεθνή κοινότητα και στην Ουάσιγκτον ως ο μόνος παράγοντας που μπορεί να εγγυηθεί τη στρατιωτική σταθερότητα, την ασφάλεια των πετρελαϊκών υποδομών και τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών.

Ωστόσο, το εγχείρημα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Οι παραχωρήσεις προς την Τουρκία και η περιθωριοποίηση παραδοσιακών συμμάχων ενδέχεται να δημιουργήσουν νέες ρωγμές τόσο στο εσωτερικό της ανατολικής Λιβύης όσο και στις σχέσεις του στρατοπέδου της Βεγγάζης με βασικούς περιφερειακούς παίκτες, καθιστώντας τον δρόμο προς την προεδρία εξαιρετικά αβέβαιο.