Μόνα Λίζα: Επιστημονική υπόθεση υποστηρίζει ότι το διάσημο πορτρέτο εμφανίζει σημάδια αλωπεκίας

Η «Τζοκόντα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι, το πιο αναγνωρίσιμο ίσως έργο στην ιστορία της παγκόσμιας τέχνης, εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας. Πέρα από το αινιγματικό της χαμόγελο και τις πρωτοποριακές τεχνικές φωτοσκίασης, μια νέα ανάλυση έρχεται να προσεγγίσει το πορτρέτο από μια απροσδόκητη οπτική: αυτή της κλινικής δερματολογίας. Σύμφωνα με Ιταλό ερευνητή, η εικονιζόμενη γυναίκα ενδέχεται να βρισκόταν στα αρχικά στάδια της γυροειδούς αλωπεκίας, μιας αυτοάνοσης διαταραχής που προκαλεί απώλεια τριχών.

Τα πιθανά ίχνη της γυροειδούς αλωπεκίας στον καμβά

Ο Δρ Λουίτζι Λαΐνο, ειδικός από το Ινστιτούτο Δερματολογίας και Τριχολογίας της Ρώμης, παρουσίασε τα συμπεράσματά του σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Clinics in Dermatology. Παρατηρώντας προσεκτικά τα ανατομικά χαρακτηριστικά της Λίζα Γκεραρντίνι —της ευγενούς συζύγου ενός εμπόρου μεταξιού από τη Φλωρεντία, η οποία θεωρείται η μορφή πίσω από τον πίνακα— ο ερευνητής εστίασε στην παντελή απουσία φρυδιών και βλεφαρίδων, καθώς και στην υποχώρηση της μετωπιαίας γραμμής των μαλλιών.

Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) είναι μια κατάσταση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται εσφαλμένα στους θύλακες των τριχών. Αν και συχνά εκδηλώνεται με περιορισμένης έκτασης απώλεια στο τριχωτό της κεφαλής, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει και άλλα σημεία του προσώπου, διαμορφώνοντας μια κλινική εικόνα που, κατά τον Ιταλό επιστήμονα, συνάδει με τα ορατά χαρακτηριστικά του πορτρέτου.

Ο ρόλος του χρόνιου στρες και το ιστορικό της Λίζα Γκεραρντίνι

Η υπόθεση του Δρ Λαΐνο δεν στηρίζεται αποκλειστικά στην παρατήρηση του πίνακα, αλλά ενισχύεται από το βιογραφικό πλαίσιο της ίδιας της Γκεραρντίνι. Σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία, η ζωή της σημαδεύτηκε από έντονες ψυχολογικές δοκιμασίες. Παντρεύτηκε στην ευαίσθητη ηλικία των 15 ετών, βίωσε την τραγική απώλεια δύο παιδιών της και έζησε σε μια εποχή που η συνεχής απειλή των επιδημιών πανώλης δημιουργούσε συνθήκες ακραίας ανασφάλειας.

Η σύγχρονη ιατρική αναγνωρίζει ότι το παρατεταμένο άγχος, τα ψυχολογικά τραύματα και οι έντονες ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να δράσουν ως καταλύτες για την εκδήλωση ή την επιδείνωση αυτοάνοσων νοσημάτων, καθιστώντας πιθανή τη συγκεκριμένη διάγνωση.

Αναγεννησιακή αισθητική ή ιατρικό εύρημα;

Παρά τη γοητεία της ιατρικής ερμηνείας, η ιστορική και καλλιτεχνική κοινότητα διατηρεί σημαντικές επιφυλάξεις. Εδώ και δεκαετίες, ιστορικοί τέχνης εξηγούν ότι η απουσία φρυδιών ήταν σύνηθες αισθητικό πρότυπο μεταξύ των γυναικών της υψηλής κοινωνίας στην Αναγέννηση, οι οποίες συνήθιζαν να αποτριχώνουν τα φρύδια τους και να υψώνουν το μέτωπο. Επιπλέον, συντηρητές έργων τέχνης επισημαίνουν ότι ευαίσθητες λεπτομέρειες, όπως οι βλεφαρίδες, ενδέχεται να έχουν αλλοιωθεί ή να αφαιρέθηκαν κατά τη διάρκεια παλαιότερων καθαρισμών του αριστουργήματος ανά τους αιώνες.

Αν και ένα ζωγραφικό έργο δεν μπορεί να προσφέρει αδιάσειστα ιατρικά συμπεράσματα, η μελέτη του Δρ Λαΐνο αποδεικνύει για άλλη μια φορά την ανεξάντλητη δυναμική του έργου του Ντα Βίντσι, το οποίο συνεχίζει να εμπνέει διαλόγους μεταξύ της τέχνης και της επιστήμης.