Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο: Σημαντικά κενά διαφάνειας και λογοδοσίας στον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ

Σοβαρές ενστάσεις και ουσιώδη περιθώρια βελτίωσης στη διαχείριση, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των ευρωπαϊκών κονδυλίων καταγράφει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ), θέτοντας στο μικροσκόπιο τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη νέα του επισκόπηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034, το ΕΕΣ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, αποκαλύπτοντας ότι από τα 28 σημεία βελτίωσης που είχε υποδείξει στο πρόσφατο παρελθόν, μόλις ένα υιοθετήθηκε πλήρως, 19 εν μέρει, ενώ οκτώ αγνοήθηκαν παντελώς.

Η ριζική αναδιάρθρωση και οι «παγίδες» της συγκέντρωσης πόρων

Η πρόταση της Κομισιόν επιδιώκει να αναδιαμορφώσει ριζικά το χρηματοδοτικό τοπίο, συμπτύσσοντας τις κατηγορίες δαπανών από επτά σε τέσσερις και περιορίζοντας τα προγράμματα από 52 σε μόλις 16. Κεντρικός πυλώνας της νέας δομής είναι η συγκρότηση ενός ενιαίου Ευρωπαϊκού Ταμείου ύψους 865 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο συγκεντρώνει κρίσιμους τομείς όπως η πολιτική συνοχής, η αγροτική ανάπτυξη και οι φυσικοί πόροι. Παράλληλα, προβλέπονται δάνεια 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για εθνικές μεταρρυθμίσεις, καθώς και κονδύλια 131 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ευρωπαϊκή άμυνα και το διάστημα.

Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ελεγκτές προειδοποιούν ότι η διακηρυγμένη «απλούστευση» σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν σημαίνει αυτόματα λιγότερη γραφειοκρατία για τους τελικούς δικαιούχους. Επιπλέον, η πρόβλεψη για ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ανά κράτος μέλος εγκυμονεί τον κίνδυνο υπερσυγκεντρωτισμού, παραγκωνίζοντας τις περιφέρειες από τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση των κονδυλίων συνοχής.

Η επέκταση του μοντέλου του Ταμείου Ανάκαμψης και τα μεθοδολογικά κενά

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει το ΕΕΣ για την απόπειρα γενίκευσης του μοντέλου του Ταμείου Ανάκαμψης, όπου οι πληρωμές συνδέονται με προκαθορισμένα ορόσημα και στόχους αντί για την επιστροφή των πραγματικών δαπανών. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, το πλαίσιο αυτό διατηρεί σοβαρές μεθοδολογικές αδυναμίες: δεν αποτιμά με σαφήνεια το πραγματικό κόστος και την αξία των μεταρρυθμίσεων, ενώ εξακολουθεί να εστιάζει στην τυπική ολοκλήρωση δράσεων παρά στον ουσιαστικό τους αντίκτυπο.

Ταυτόχρονα, επισημαίνεται η απουσία ενός σαφούς νομικού ορισμού για την «προστιθέμενη αξία της ΕΕ», γεγονός που δυσχεραίνει την αντικειμενική αξιολόγηση των έργων. Για το Ελεγκτικό Συνέδριο, αποτελεί επιτακτική ανάγκη η θέσπιση αυστηρότερων μηχανισμών παρακολούθησης που θα επιτρέπουν την πλήρη ιχνηλασιμότητα των κονδυλίων μέχρι τον τελικό αποδέκτη.

Αμφιβολίες για τα νέα έσοδα και περιορισμοί στους ελέγχους

Στο πεδίο των πόρων, η εισήγηση για αύξηση των πηγών εσόδων της Ένωσης από τέσσερις σε εννέα αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Το ΕΕΣ τονίζει ότι η πολυπλοκότητα του συστήματος και το διοικητικό κόστος θα εκτοξευθούν, σημειώνοντας ότι η αποτελεσματικότερη είσπραξη υφιστάμενων πόρων –όπως η αντιμετώπιση της διαφυγής στον ΦΠΑ και στους τελωνειακούς δασμούς– θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά έσοδα χωρίς πρόσθετα βάρη.

Τέλος, το Συνέδριο στηλιτεύει το γεγονός ότι ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως το πρόγραμμα εξωτερικής δράσης «Παγκόσμια Ευρώπη», δεν κατοχυρώνουν ρητά τα ελεγκτικά του δικαιώματα. Όπως υπογράμμισε το αρμόδιο μέλος του ΕΕΣ, Γιαν Γκρέγκορ, ο επόμενος προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει την απόλυτη ορθότητα στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος, προτάσσοντας την ουσιαστική λογοδοσία απέναντι στους Ευρωπαίους πολίτες.